ΣΥΜΒΟΛΙΚΗ

Ορισμός

Η «συμβολική» (ἡ συμβολική) αναφέρεται πρωτίστως στην τέχνη ή την επιστήμη της χρήσης και ερμηνείας των συμβόλων. Ως θηλυκό επίθετο που χρησιμοποιείται ως ουσιαστικό, υποδηλώνει μια «συμβολική τέχνη» (τέχνη συμβολική) ή «συμβολική μέθοδο» (μέθοδος συμβολική). Η έννοια αυτή είναι στενά συνδεδεμένη με το «σύμβολον», το οποίο αρχικά σήμαινε ένα διακριτικό σημάδι, ένα διακριτικό γνώρισμα ή ένα αντικείμενο που, όταν συνδυαζόταν με το άλλο του μισό, αποκάλυπτε μια ταυτότητα ή μια συμφωνία.

Στην κλασική αρχαιότητα, η συμβολική σκέψη ήταν διάχυτη. Οι Πυθαγόρειοι, για παράδειγμα, χρησιμοποιούσαν «σύμβολα» ως αινιγματικές ρήσεις ή κανόνες συμπεριφοράς που απαιτούσαν βαθύτερη ερμηνεία. Η πλατωνική φιλοσοφία, με τις αλληγορίες της (όπως το σπήλαιο), λειτουργεί σε ένα συμβολικό επίπεδο, όπου τα ορατά φαινόμενα παραπέμπουν σε αόρατες, υπερβατικές πραγματικότητες. Η συμβολική προσέγγιση δεν περιοριζόταν στην πνευματική σφαίρα, αλλά επεκτεινόταν και σε πρακτικές εφαρμογές, όπως τα σύμβολα αναγνώρισης μεταξύ ξένων ή οι στρατιωτικοί κωδικοί.

Με την πάροδο του χρόνου, και ιδιαίτερα στους ελληνιστικούς και ρωμαϊκούς χρόνους, η συμβολική απέκτησε ευρύτερες φιλοσοφικές και θρησκευτικές διαστάσεις. Οι Στωικοί και οι Νεοπλατωνικοί ανέπτυξαν περίπλοκα συστήματα συμβολικής ερμηνείας των μύθων και των ιερών κειμένων. Στη χριστιανική παράδοση, η συμβολική είναι θεμελιώδης για την κατανόηση των μυστηρίων, των τελετουργιών και των βιβλικών αφηγήσεων, όπου τα επίγεια γεγονότα και αντικείμενα θεωρούνται ως «τύποι» ή «σύμβολα» ουράνιων αληθειών.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Διακριτικό σημάδι, αναγνωριστικό γνώρισμα — Ένα αντικείμενο που σπάστηκε στα δύο, με κάθε μέρος να λειτουργεί ως απόδειξη ταυτότητας.
2. Κωδικός, σύνθημα, διαβατήριο — Μια μυστική λέξη ή σημάδι για αναγνώριση μεταξύ μελών μιας ομάδας ή στρατιωτών.
3. Αίνιγμα, γρίφος — Μια αινιγματική έκφραση ή διδασκαλία που απαιτεί ερμηνεία (π.χ. Πυθαγόρεια σύμβολα).
4. Σημάδι, ένδειξη, τεκμήριο — Οτιδήποτε υποδηλώνει ή αντιπροσωπεύει κάτι άλλο, μια αναπαράσταση.
5. Συμφωνία, συνθήκη, συμβόλαιο — Έγγραφο ή όρκος που επισφραγίζει μια συμφωνία μεταξύ δύο μερών (από το «συμβολαῖον»).
6. Θρησκευτικό δόγμα, ομολογία πίστεως — Ένα σύνολο δογμάτων που συνοψίζουν την πίστη (π.χ. Σύμβολο της Νικαίας).
7. Η τέχνη ή η επιστήμη της ερμηνείας συμβόλων — Η κύρια σημασία της «συμβολικής» ως πεδίου μελέτης.
8. Αλληγορική ή τυπολογική ερμηνεία — Η μέθοδος κατανόησης κειμένων ή γεγονότων ως συμβόλων βαθύτερων αληθειών.

Οικογένεια Λέξεων

συν-βαλ- (ρίζα του ρήματος συμβάλλω, σημαίνει «ρίχνω μαζί, συνδυάζω»)

Η ρίζα συν-βαλ- αποτελεί τον πυρήνα μιας εκτεταμένης οικογένειας λέξεων που περιστρέφονται γύρω από την ιδέα της συνένωσης, της σύγκρισης, της συνεισφοράς και, τελικά, της αναγνώρισης μέσω ενός κοινού σημείου. Η πρόθεση «σύν» προσδίδει την έννοια της συνύπαρξης ή της συνεργασίας, ενώ το ρήμα «βάλλω» υποδηλώνει την ενέργεια της τοποθέτησης ή της ρίψης. Από αυτή τη συνδυαστική ενέργεια προκύπτει η έννοια του «συμβόλου» ως κάτι που «ρίχνεται μαζί» για να δημιουργήσει ένα νόημα ή μια σύνδεση. Κάθε μέλος αυτής της οικογένειας αναπτύσσει μια διαφορετική πτυχή αυτής της θεμελιώδους ιδέας, από την ενέργεια της συνάντησης μέχρι το ίδιο το αντικείμενο της αναγνώρισης ή το σύστημα της ερμηνείας.

Στα Αρχαία Κείμενα

Η συμβολική φύση της ελληνικής σκέψης αποτυπώνεται σε πολλά αρχαία κείμενα, από φιλοσοφικές πραγματείες μέχρι θρησκευτικά κείμενα.

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΣΥΜΒΟΛΙΚΗ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, with a Revised Supplement. Clarendon Press, Oxford, 1996.
• Πλάτων — Πολιτεία. Εκδόσεις Κάκτος, Αθήνα.
• Θεόφιλος Αντιοχείας — Προς Αυτόλυκον. Patrologia Graeca, Migne.
• Διονύσιος Αρεοπαγίτης — Περί της Ουρανίας Ιεραρχίας. Patrologia Graeca, Migne.
• Ιάμβλιχος — Περί του Πυθαγορικού Βίου. Loeb Classical Library.
• Θουκυδίδης — Ιστορίαι. Εκδόσεις Κάκτος, Αθήνα.
• Αριστοφάνης — Εκκλησιάζουσαι. Loeb Classical Library.
• Δημοσθένης — Προς Αφόβον. Loeb Classical Library.