ΣΥΜΠΤΩΣΙΣ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, η σύμπτωσις είναι αρχικά «το πέφτειν μαζί, η συνάντηση, η σύγκρουση». Η λέξη προέρχεται από το ρήμα συμπίπτω, το οποίο συντίθεται από το σύν- (μαζί) και το πίπτω (πέφτω). Αυτή η βασική σημασία της φυσικής συνάντησης ή σύγκρουσης αποτελεί το θεμέλιο για όλες τις μεταγενέστερες χρήσεις της.

Στη γεωμετρία, η σύμπτωσις απέκτησε τεχνική σημασία, περιγράφοντας την ταύτιση ή την επικάλυψη δύο σχημάτων, γραμμών ή σημείων. Ο Ευκλείδης, στα «Στοιχεία» του, χρησιμοποιεί τον όρο για να δηλώσει ότι δύο γεωμετρικά αντικείμενα είναι ίσα και μπορούν να τοποθετηθούν το ένα πάνω στο άλλο, ώστε να συμπέσουν ακριβώς. Αυτή η χρήση υπογραμμίζει την ακρίβεια και την αναγκαιότητα, σε αντίθεση με την τυχαιότητα.

Στη φιλοσοφία, ιδίως στους Στωικούς και τους Επικούρειους, η σύμπτωσις αναφέρεται στην απρόβλεπτη ή τυχαία συνάντηση γεγονότων, στην «συγκυρία» ή την «περίπτωση». Εδώ, η λέξη αποκτά μια χροιά τυχαιότητας και μη αιτιώδους συνάφειας, αν και οι Στωικοί την εντάσσουν στο πλαίσιο της παγκόσμιας ειμαρμένης. Η σύμπτωσις, λοιπόν, διατρέχει ένα φάσμα σημασιών από την αναγκαιότητα και την ταύτιση στη γεωμετρία, έως την τυχαιότητα και την απρόβλεπτη συνάντηση στη φιλοσοφία.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Φυσική συνάντηση, σύγκρουση — Η αρχική σημασία: το πέφτειν μαζί, η φυσική επαφή ή σύγκρουση δύο σωμάτων. Αναφέρεται σε αρχαία κείμενα για την συνάντηση ανθρώπων ή αντικειμένων.
2. Γεωμετρική ταύτιση, επικάλυψη — Στην γεωμετρία, η ιδιότητα δύο σχημάτων, γραμμών ή σημείων να συμπίπτουν ακριβώς όταν τοποθετηθούν το ένα πάνω στο άλλο. Βασική έννοια στα «Στοιχεία» του Ευκλείδη για την απόδειξη της ισότητας.
3. Τυχαία συνάντηση, συγκυρία — Στη φιλοσοφία, ιδίως στους Επικούρειους και Στωικούς, η απρόβλεπτη συνάντηση γεγονότων ή περιστάσεων, η «περίπτωση» ή «τύχη». Διαφέρει από την αιτιώδη συνάφεια.
4. Σύμπτωμα (ιατρική) — Σε ιατρικά κείμενα, η εμφάνιση ενός σημείου ή συμπτώματος μιας ασθένειας. Η «πτώση» εδώ αναφέρεται στην εκδήλωση ή την εμφάνιση.
5. Γραμματική συμφωνία — Στη γραμματική, η συμφωνία ή η αντιστοιχία των πτώσεων (cases) μεταξύ λέξεων σε μια πρόταση. Εμφανίζεται σε μεταγενέστερους γραμματικούς.
6. Συμφωνία, αρμονία — Σπανιότερα, η σύμπτωσις μπορεί να δηλώνει την αρμονική συνύπαρξη ή συμφωνία ιδεών ή καταστάσεων.

Οικογένεια Λέξεων

πτῶ- / πετ- / ποσ- (ρίζα του ρήματος πίπτω, σημαίνει «πέφτω»)

Η ρίζα πτω- (με τις παραλλαγές της πετ- και ποσ-) είναι θεμελιώδης στην αρχαία ελληνική, εκφράζοντας την έννοια της κίνησης προς τα κάτω, της πτώσης, της εμφάνισης ή της συνάντησης. Από αυτή τη δυναμική ρίζα προκύπτει μια πλούσια οικογένεια λέξεων που περιγράφουν διάφορες μορφές κίνησης, αποτελέσματα πτώσης, ή αφηρημένες έννοιες που σχετίζονται με την εμφάνιση και τη συγκυρία. Η ρίζα αυτή ανήκει στο αρχαιότερο στρώμα της ελληνικής γλώσσας και η παραγωγικότητά της ενισχύεται από τη σύνθεση με προθέματα και την προσθήκη επιθημάτων.

Στα Αρχαία Κείμενα

Η σημασία της σύμπτωσης αναδεικνύεται μέσα από κείμενα που την καθιέρωσαν ως τεχνικό ή φιλοσοφικό όρο:

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΣΥΜΠΤΩΣΙΣ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, 9th ed. with revised supplement. Oxford: Clarendon Press, 1996.
• Ευκλείδης — Στοιχεία. Έκδοση Heiberg, J. L. (ed.). Leipzig: Teubner, 1883-1888.
• Αριστοτέλης — Περί Ερμηνείας. Έκδοση Bekker, I. (ed.). Berlin: Reimer, 1831.
• Διογένης Λαέρτιος — Βίοι Φιλοσόφων. Έκδοση Hicks, R. D. (ed.). Loeb Classical Library. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1925.
• Long, A. A., Sedley, D. N. — The Hellenistic Philosophers, Vol. 1: Translations of the Principal Sources with Philosophical Commentary. Cambridge: Cambridge University Press, 1987.
• Smyth, H. W. — Greek Grammar. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1956.