ΣΥΝΕΙΔΗΣΙΣ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, η «συνείδησις» αρχικά σημαίνει «κοινή γνώση, γνώση με κάποιον, εμπιστευτική γνώση» (privity). Η λέξη είναι σύνθετη από το πρόθεμα «σύν-» (μαζί) και το ουσιαστικό «εἴδησις» (γνώση), προερχόμενο από το ρήμα «οἶδα» (γνωρίζω). Η αρχική της χρήση στην κλασική ελληνική δεν είχε την έντονη ηθική χροιά που απέκτησε αργότερα, αναφερόμενη κυρίως στην επίγνωση ενός γεγονότος ή μιας κατάστασης, συχνά με την έννοια της συνενοχής ή της κοινής πληροφορίας.

Η σημασία της λέξης άρχισε να μετατοπίζεται προς την εσωτερική, ηθική διάσταση με τους Στωικούς φιλοσόφους. Για αυτούς, η συνείδηση έγινε ο εσωτερικός μάρτυρας και κριτής των πράξεών μας, η φωνή του λόγου (logos) μέσα στον άνθρωπο, που εγκρίνει ή αποδοκιμάζει την ηθική συμπεριφορά. Αυτή η εξέλιξη ήταν καθοριστική, καθώς η συνείδηση μετατράπηκε από μια απλή γνωστική λειτουργία σε μια κεντρική έννοια της ηθικής φιλοσοφίας.

Στη χριστιανική γραμματεία, και ιδίως στις επιστολές του Αποστόλου Παύλου, η «συνείδησις» αποκτά την πλήρη θεολογική της διάσταση. Ο Παύλος την περιγράφει ως έναν εσωτερικό μηχανισμό που μαρτυρεί για την τήρηση ή την παράβαση του ηθικού νόμου, ακόμη και σε εκείνους που δεν έχουν λάβει τον γραπτό νόμο (Ρωμ. 2:15). Μπορεί να είναι «καθαρά» ή «μολυσμένη», «ασθενής» ή «ισχυρή», υποδεικνύοντας την προσωπική ευθύνη και την ηθική κατάσταση του ατόμου ενώπιον του Θεού. Η συνείδηση γίνεται έτσι ο καθρέφτης της ψυχής, όπου αντανακλάται η σχέση του ανθρώπου με το θείο θέλημα.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Κοινή γνώση, γνώση με άλλον, εμπιστευτική πληροφορία — Η αρχική και πιο κυριολεκτική σημασία, αναφερόμενη στην επίγνωση ενός γεγονότος που μοιράζεται με κάποιον άλλο.
2. Εσωτερική γνώση, αυτογνωσία, επίγνωση — Η γνώση που έχει κανείς για τον εαυτό του, τις πράξεις του, τα συναισθήματά του ή τις προθέσεις του.
3. Ηθική συνείδηση, εσωτερικός κριτής — Η ικανότητα του ανθρώπου να διακρίνει το σωστό από το λάθος, να κρίνει τις δικές του πράξεις και να αισθάνεται ενοχή ή ικανοποίηση.
4. Ηθική ευαισθησία, αίσθηση του καθήκοντος — Η εσωτερική αίσθηση που καθοδηγεί την ηθική συμπεριφορά και την τήρηση των ηθικών αρχών.
5. Τύψεις, ενοχή — Η δυσάρεστη αίσθηση που προκύπτει από την επίγνωση μιας παράβασης ή ενός λάθους, συχνά συνοδευόμενη από αυτοκαταδίκη.
6. Πνευματική συνείδηση, εσωτερικός μάρτυρας — Στη θεολογική χρήση, η συνείδηση ως η έδρα της πνευματικής αντίληψης και ο εσωτερικός μάρτυρας της σχέσης του ανθρώπου με το θείο.

Στα Αρχαία Κείμενα

Η πορεία της συνείδησης από την κοινή γνώση στην ηθική αυτοκριτική και τον πνευματικό μάρτυρα αποτυπώνεται σε σημαντικά αρχαία κείμενα.

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΣΥΝΕΙΔΗΣΙΣ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon. Oxford: Clarendon Press, 9th ed. with revised supplement, 1996.
• Diels, H., Kranz, W. — Die Fragmente der Vorsokratiker. Berlin: Weidmannsche Buchhandlung, 1951-1952. (Για Δημόκριτο)
• Philo of Alexandria — De Specialibus Legibus. Loeb Classical Library, Harvard University Press.
• Sandbach, F. H. — The Stoics. London: Chatto & Windus, 1975.
• Barrett, C. K. — A Critical and Exegetical Commentary on The Epistle to the Romans. International Critical Commentary. Edinburgh: T&T Clark, 1957.
• Spicq, C. — Theological Lexicon of the New Testament. Translated by James D. Ernest. Peabody, MA: Hendrickson Publishers, 1994. Vol. 3, pp. 327-334.
• Pierce, C. A. — Conscience in the New Testament. Studies in Biblical Theology 15. London: SCM Press, 1955.