ΤΕΛΟΣ

Ορισμός

Το ουσιαστικό «τέλος, τό» είναι μία από τις πλέον πολυσήμαντες λέξεις της αρχαίας ελληνικής γλώσσας, με ένα φάσμα εννοιών που εκτείνεται από το απλό «πέρας» ή «όριο» έως τον «σκοπό» και την «ολοκλήρωση». Στην πιο βασική του χρήση, δηλώνει το σημείο στο οποίο κάτι σταματά ή τελειώνει, όπως το τέλος ενός δρόμου ή μιας ιστορίας.

Πέρα από την απλή χρονική ή τοπική λήξη, το τέλος αποκτά βαθύτερες φιλοσοφικές διαστάσεις. Για τον Αριστοτέλη, το «τέλος» είναι η τελική αιτία (causa finalis), ο σκοπός ή ο στόχος προς τον οποίο τείνει κάθε ον ή πράξη. Η ευδαιμονία, για παράδειγμα, είναι το τέλος της ανθρώπινης ζωής, ο υπέρτατος σκοπός. Αυτή η έννοια της «τελείωσης» ή «ολοκλήρωσης» είναι κεντρική στην ηθική και μεταφυσική του.

Σε πρακτικότερο επίπεδο, το τέλος χρησιμοποιείται επίσης για να δηλώσει «φόρο», «δασμό» ή «τέλος» που καταβάλλεται για κάποια υπηρεσία ή διέλευση. Αυτή η σημασία είναι ιδιαίτερα εμφανής σε κείμενα της ελληνιστικής και ρωμαϊκής περιόδου, καθώς και στην Καινή Διαθήκη, όπου συναντάμε τους «τελώνες» ως εισπράκτορες φόρων. Η ποικιλία των χρήσεων αναδεικνύει την κεντρική θέση της λέξης στην αρχαία ελληνική σκέψη και κοινωνία.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Πέρας, όριο, τέλος — Το σημείο στο οποίο κάτι σταματά ή ολοκληρώνεται, είτε χρονικά είτε τοπικά. Π.χ. «τὸ τέλος τῆς ὁδοῦ» (το τέλος του δρόμου).
2. Σκοπός, στόχος, τελική αιτία — Ο απώτερος σκοπός ή ο στόχος προς τον οποίο τείνει μια πράξη ή ένα ον. Κεντρική έννοια στην αριστοτελική φιλοσοφία.
3. Ολοκλήρωση, εκπλήρωση, τελείωση — Η κατάσταση της πλήρους ανάπτυξης ή επίτευξης. Η ολοκλήρωση μιας διαδικασίας ή ενός έργου.
4. Φόρος, δασμός, εισφορά — Χρηματική καταβολή που επιβάλλεται από την αρχή, συχνά για διέλευση ή εμπόριο. Εμφανίζεται σε κείμενα από τον 5ο αι. π.Χ. και μετά.
5. Εξουσία, αρχή, αξίωμα — Σε ορισμένες περιπτώσεις, κυρίως στον πληθυντικό «τέλη», αναφέρεται σε αυτούς που κατέχουν εξουσία ή αξίωμα.
6. Αποτέλεσμα, συνέπεια — Το τελικό αποτέλεσμα ή η κατάληξη μιας σειράς γεγονότων ή ενεργειών.
7. Τελετή, μυστήριο — Ιδιαίτερα στον πληθυντικό «τέλη», αναφέρεται σε θρησκευτικές τελετές ή μυστήρια, ιδίως τα Ελευσίνια.

Οικογένεια Λέξεων

τελ- (ρίζα του τέλος, σημαίνει «τέλος, σκοπός, ολοκλήρωση»)

Η ρίζα τελ- είναι κεντρική στην ελληνική γλώσσα, εκφράζοντας την ιδέα του «περάτος», της «ολοκλήρωσης» και του «σκοπού». Από αυτή την αρχική σημασία αναπτύχθηκαν τόσο οι αφηρημένες έννοιες της τελικής αιτίας και της τελειότητας, όσο και οι πιο πρακτικές, όπως ο φόρος που σηματοδοτεί το τέλος μιας συναλλαγής ή μιας διαδρομής. Η οικογένεια λέξεων που προκύπτει από αυτή τη ρίζα καλύπτει ένα ευρύ φάσμα χρήσεων, από τη φιλοσοφία και τη θρησκεία μέχρι την οικονομία και την καθημερινή ζωή, αναδεικνύοντας την πολυπλοκότητα της αρχαίας ελληνικής σκέψης.

Στα Αρχαία Κείμενα

Τρία χαρακτηριστικά χωρία που αναδεικνύουν την ποικιλία των σημασιών του «τέλους».

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΤΕΛΟΣ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon. Clarendon Press, Oxford, 9th ed., 1940.
• Aristotle — Nicomachean Ethics. Translated by W. D. Ross, revised by J. O. Urmson. Oxford University Press, 1980.
• Plato — Republic. Translated by G. M. A. Grube, revised by C. D. C. Reeve. Hackett Publishing Company, 1992.
• Herodotus — Histories. Translated by A. D. Godley. Loeb Classical Library, Harvard University Press, 1920.
• Thucydides — History of the Peloponnesian War. Translated by Rex Warner. Penguin Books, 1972.
• Bauer, W., Arndt, W. F., Gingrich, F. W., Danker, F. W. — A Greek-English Lexicon of the New Testament and Other Early Christian Literature. University of Chicago Press, 3rd ed., 2000.
• Xenophon — Anabasis. Translated by Carleton L. Brownson. Loeb Classical Library, Harvard University Press, 1922.
• Demosthenes — On the Crown. Translated by J. H. Vince. Loeb Classical Library, Harvard University Press, 1926.