ΤΕΡΨΙΣ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, η τέρεψις (τέρψις) είναι «η ευχαρίστηση, η απόλαυση, η χαρά». Πρόκειται για ένα ουσιαστικό που προέρχεται από το ρήμα τέρπω («ευχαριστώ, χαροποιώ») και περιγράφει την κατάσταση ή το συναίσθημα της ευχαρίστησης.

Η σημασία της τέρψεως εκτείνεται από την απλή αισθητηριακή απόλαυση, όπως η τέρψις των ματιών ή των αυτιών, έως την πιο σύνθετη πνευματική ή αισθητική ευχαρίστηση. Συχνά χρησιμοποιείται σε σχέση με τις τέχνες, όπως η μουσική, η ποίηση και ο χορός, όπου η απόλαυση δεν είναι απλώς παθητική, αλλά περιλαμβάνει μια ενεργή συμμετοχή ή εκτίμηση του ωραίου.

Στη φιλοσοφία, η τέρψις διακρίνεται από την «ἡδονή», η οποία μπορεί να έχει πιο έντονη αισθησιακή ή σωματική χροιά. Ενώ η ἡδονή μπορεί να είναι παροδική και να συνδέεται με την ικανοποίηση βασικών αναγκών, η τέρψις συχνά υποδηλώνει μια πιο διαρκή και εκλεπτυσμένη μορφή ευχαρίστησης, που μπορεί να προκύψει από την αρμονία, την ομορφιά ή την πνευματική κατανόηση. Ο Αριστοτέλης, στα «Ηθικά Νικομάχεια», εξετάζει την τέρψιν ως ένα είδος ευχαρίστησης που συνδέεται με την ενέργεια και την τελειότητα της πράξης.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Ευχαρίστηση, απόλαυση, χαρά — Η βασική και γενική σημασία, αναφερόμενη σε κάθε μορφή ευχάριστου συναισθήματος ή εμπειρίας. Π.χ. «τὴν τέρψιν ἔχειν» (να έχει κανείς ευχαρίστηση).
2. Αισθητική απόλαυση — Η ευχαρίστηση που προέρχεται από την τέχνη, τη μουσική, την ποίηση ή την ομορφιά. Συχνά σε σχέση με τις αισθήσεις της όρασης και της ακοής. Π.χ. «μουσικῆς τέρψις» (απόλαυση της μουσικής).
3. Πνευματική ή διανοητική ευχαρίστηση — Η ικανοποίηση που προκύπτει από τη γνώση, τη μάθηση ή την πνευματική δραστηριότητα. Διαφοροποιείται από την απλή σωματική ηδονή.
4. Διασκέδαση, ψυχαγωγία — Η ευχαρίστηση που προσφέρει η ψυχαγωγία ή οι δραστηριότητες αναψυχής. Π.χ. «τὴν τέρψιν παρέχειν» (να προσφέρει διασκέδαση).
5. Ικανοποίηση, πληρότητα — Η αίσθηση ικανοποίησης που προκύπτει από την επίτευξη ενός στόχου ή την ολοκλήρωση μιας επιθυμίας. Π.χ. «τὴν τέρψιν τῆς ψυχῆς» (την ικανοποίηση της ψυχής).
6. Ευφροσύνη, αγαλλίαση — Μια πιο έντονη μορφή χαράς ή ευθυμίας, συχνά σε θρησκευτικό ή τελετουργικό πλαίσιο. Π.χ. στην Παλαιά Διαθήκη των Εβδομήκοντα.

Οικογένεια Λέξεων

τερπ- (ρίζα του ρήματος τέρπω, σημαίνει «ευχαριστώ, χαροποιώ»)

Η ρίζα τερπ- αποτελεί τον πυρήνα μιας οικογένειας λέξεων που εκφράζουν την ευχαρίστηση, την απόλαυση και τη χαρά. Από την αρχαιότερη χρήση της, η ρίζα αυτή έχει διατηρήσει τη βασική της σημασία, παράγοντας τόσο ρήματα που δηλώνουν την ενέργεια του να ευχαριστεί κανείς, όσο και ουσιαστικά και επίθετα που περιγράφουν την κατάσταση ή την ποιότητα της ευχαρίστησης. Η ποικιλία των παραγώγων αναδεικνύει τις διαφορετικές πτυχές της τέρψεως, από την απλή αισθητηριακή μέχρι την πνευματική απόλαυση.

Στα Αρχαία Κείμενα

Ορισμένα χαρακτηριστικά χωρία από την αρχαία γραμματεία που αναδεικνύουν τη σημασία της τέρψεως:

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΤΕΡΨΙΣ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon. Oxford: Clarendon Press, 1940.
• Αριστοτέλης — Ηθικά Νικομάχεια. Μετάφραση Δ. Λυπουρλής. Αθήνα: Κάκτος, 1999.
• Πλάτων — Φίληβος. Μετάφραση Ι. Συκουτρής. Αθήνα: Ακαδημία Αθηνών, 1949.
• Όμηρος — Οδύσσεια. Επιμέλεια Α. Λαμπρίδη. Αθήνα: Κάκτος, 2003.
• Septuaginta — Vetus Testamentum Graecum Auctoritate Academiae Scientiarum Gottingensis editum. Göttingen: Vandenhoeck & Ruprecht, 1931-.
• Diels, H., Kranz, W. — Die Fragmente der Vorsokratiker. Berlin: Weidmann, 1951.