ΘΑΥΜΑΣΜΑ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, το θαύμασμα (το) σημαίνει «το θαυμάζειν, ο θαυμασμός, η κατάπληξη, η έκπληξη». Προέρχεται από το ρήμα θαυμάζω και συνδέεται στενά με το θαῦμα, το αντικείμενο του θαυμασμού. Στην κλασική ελληνική σκέψη, δεν είναι απλώς μια παθητική αντίδραση σε κάτι ασυνήθιστο, αλλά μια ενεργή πνευματική κατάσταση που κινητοποιεί την αναζήτηση της αιτίας και της γνώσης.

Η φιλοσοφική σημασία του θαυμάσματος αναδεικνύεται ιδιαίτερα από τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη. Για τον Πλάτωνα, στο «Θεαίτητο» (155d), το θαυμάζειν είναι «πάθος φιλοσόφου», η απαρχή της φιλοσοφίας. Αυτή η έκπληξη μπροστά στο ανεξήγητο ή το μεγαλειώδες ωθεί τον νου πέρα από την καθημερινή εμπειρία, προς την αναζήτηση της ουσίας των πραγμάτων. Δεν είναι φόβος ή δέος, αλλά μια ειλικρινής απορία που γεννά την επιθυμία για κατανόηση.

Ο Αριστοτέλης, στα «Μετά τα Φυσικά» (Α 2, 982b12), επαναλαμβάνει και ενισχύει αυτή την ιδέα, δηλώνοντας ότι «διὰ γὰρ τὸ θαυμάζειν οἱ ἄνθρωποι καὶ νῦν καὶ τὸ πρῶτον ἤρξαντο φιλοσοφεῖν». Το θαύμασμα, λοιπόν, δεν είναι μόνο η ιστορική αρχή της φιλοσοφίας, αλλά και η διαρκής της κινητήρια δύναμη. Είναι η αναγνώριση της άγνοιας και η ώθηση προς τη σοφία, η οποία ξεκινά από την έκπληξη μπροστά στην τάξη ή το μυστήριο του κόσμου. Έτσι, το θαύμασμα καθίσταται θεμελιώδες για την ίδια την ανθρώπινη φύση ως λογικό και αναζητητικό ον.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Η πράξη του θαυμάζειν, ο θαυμασμός — Η συναισθηματική και πνευματική κατάσταση της έκπληξης και του δέους μπροστά σε κάτι ασυνήθιστο ή μεγαλειώδες. (Πλάτων, Θεαίτητος 155d)
2. Το αντικείμενο του θαυμασμού, το θαύμα — Κάτι που προκαλεί έκπληξη ή θαυμασμό λόγω της ασυνήθιστης, εξαιρετικής ή υπερφυσικής του φύσης. (Όμηρος, Οδύσσεια θ 36)
3. Έκπληξη, κατάπληξη — Μια έντονη αντίδραση σε κάτι απροσδόκητο ή ανεξήγητο, που μπορεί να οδηγήσει σε απορία ή προβληματισμό.
4. Αρχή της φιλοσοφίας — Η θεμελιώδης ώθηση για την αναζήτηση της γνώσης και της αλήθειας, που πηγάζει από την απορία και την έκπληξη για τον κόσμο. (Αριστοτέλης, Μετά τα Φυσικά Α 2)
5. Θαυμασμός, εκτίμηση — Μια θετική στάση απέναντι σε κάποιον ή κάτι που θεωρείται αξιέπαινο ή αξιοθαύμαστο.
6. Θέαμα, παράσταση — Σε ορισμένα πλαίσια, μπορεί να αναφέρεται σε κάτι που προορίζεται να προκαλέσει θαυμασμό ή εντύπωση.

Οικογένεια Λέξεων

θαυμ- (ρίζα του θαῦμα, σημαίνει «εκπλήσσομαι, θαυμάζω»)

Η ρίζα «θαυμ-» αποτελεί μια αρχαία ελληνική βάση που εκφράζει την έκπληξη, τον θαυμασμό και την απορία. Από αυτή τη ρίζα αναπτύχθηκε μια οικογένεια λέξεων που περιγράφουν τόσο την εσωτερική κατάσταση του θαυμάζειν όσο και τα αντικείμενα που προκαλούν αυτή την κατάσταση. Η σημασιολογική της εξέλιξη δείχνει μια πορεία από την απλή θέαση ενός αξιοσημείωτου πράγματος προς την βαθύτερη πνευματική αντίδραση που οδηγεί στη φιλοσοφική αναζήτηση. Κάθε μέλος της οικογένειας φωτίζει μια διαφορετική πτυχή αυτής της θεμελιώδους ανθρώπινης εμπειρίας.

Στα Αρχαία Κείμενα

Τρία κλασικά χωρία αναδεικνύουν τη σημασία του θαυμάσματος στην αρχαία ελληνική σκέψη:

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΘΑΥΜΑΣΜΑ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, with a revised supplement. Oxford: Clarendon Press, 1996.
• Πλάτων — Θεαίτητος, επιμέλεια John Burnet, Oxford Classical Texts. Oxford: Clarendon Press, 1903.
• Αριστοτέλης — Μετά τα Φυσικά, επιμέλεια W. D. Ross, Oxford Classical Texts. Oxford: Clarendon Press, 1924.
• Όμηρος — Οδύσσεια, επιμέλεια D. B. Monro και T. W. Allen, Oxford Classical Texts. Oxford: Clarendon Press, 1917.
• Kirk, G. S., Raven, J. E., Schofield, M. — The Presocratic Philosophers: A Critical History with a Selection of Texts. Cambridge: Cambridge University Press, 1983.
• Jaeger, Werner — Paideia: The Ideals of Greek Culture, Vol. II: In Search of the Divine Centre. Translated by Gilbert Highet. Oxford: Oxford University Press, 1943.