ΘΕΩΡΕΙΝ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, το θεωρεῖν σημαίνει αρχικά «βλέπω, παρατηρώ, κοιτάζω» — μια άμεση οπτική αντίληψη. Η χρήση του στην κλασική ελληνική, ωστόσο, επεκτείνεται γρήγορα πέρα από τη φυσική όραση, περιλαμβάνοντας την πνευματική παρατήρηση και την ενατένιση. Συχνά χρησιμοποιείται για την παρακολούθηση θεαμάτων, τελετών ή δημόσιων γεγονότων, υποδηλώνοντας μια ενεργητική και συνειδητή θέαση.

Στη φιλοσοφία, ιδίως στον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη, το θεωρεῖν αποκτά μια βαθύτερη, μεταφυσική διάσταση. Δεν είναι πλέον απλώς το «βλέπω», αλλά το «ενατενίζω», το «συλλογίζομαι», το «κατανοώ» τις αιώνιες αλήθειες, τις Ιδέες ή τις πρώτες αρχές. Για τον Πλάτωνα, ο φιλόσοφος είναι αυτός που «θεωρεῖ» τα Ὄντα, τις αμετάβλητες μορφές της πραγματικότητας, υπερβαίνοντας την αισθητή εμπειρία.

Ο Αριστοτέλης αναδεικνύει τη «θεωρία» (το ουσιαστικό παράγωγο του θεωρεῖν) ως την ύψιστη μορφή ανθρώπινης δραστηριότητας, την οποία συνδέει με την εὐδαιμονία. Η θεωρητική ζωή, η ζωή της πνευματικής ενατένισης και της αναζήτησης της γνώσης για χάρη της γνώσης, θεωρείται η πιο θεϊκή και αυτάρκης. Έτσι, το θεωρεῖν γίνεται συνώνυμο της φιλοσοφικής έρευνας και της επιστημονικής κατανόησης, θέτοντας τα θεμέλια για την έννοια της «θεωρίας» όπως την κατανοούμε σήμερα.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Βλέπω, παρατηρώ — Η αρχική και κυριολεκτική σημασία, δηλαδή η φυσική πράξη της όρασης. Π.χ., «θεωρεῖν τὰ ἐν τῇ ἀγορᾷ» (να βλέπεις τα πράγματα στην αγορά).
2. Παρακολουθώ ως θεατής — Συμμετοχή ως παρατηρητής σε ένα θέαμα, μια τελετή, αγώνες ή μια δημόσια εκδήλωση. Π.χ., «θεωρεῖν τοὺς ἀγῶνας» (να παρακολουθείς τους αγώνες).
3. Επισκέπτομαι, επιθεωρώ — Με την έννοια της επίσκεψης για παρατήρηση ή επιθεώρηση, συχνά σε επίσημο πλαίσιο. Π.χ., «θεωρεῖν τὴν πόλιν» (να επισκέπτεσαι την πόλη για να την επιθεωρήσεις).
4. Συλλογίζομαι, εξετάζω, σκέφτομαι — Η μετάβαση από τη φυσική στην πνευματική παρατήρηση, δηλαδή η διανοητική εξέταση ενός θέματος. Π.χ., «θεωρεῖν περὶ δικαιοσύνης» (να συλλογίζεσαι περί δικαιοσύνης).
5. Ενατενίζω, κατανοώ — Στη φιλοσοφία, η βαθιά πνευματική ενατένιση των αιώνιων αληθειών ή των Ιδεών. Π.χ., «θεωρεῖν τὰ ὄντα» (να ενατενίζεις τα όντα, τις πραγματικότητες).
6. Θεωρώ, κρίνω, εκτιμώ — Μεταγενέστερη σημασία, όπου το θεωρεῖν σημαίνει «λαμβάνω υπόψη, κρίνω κάτι ως». Π.χ., «θεωρεῖν τι καλόν» (να θεωρείς κάτι ωραίο).

Οικογένεια Λέξεων

θεα- / θη- / θω- (ρίζα του ρήματος θεάομαι, σημαίνει «βλέπω, παρατηρώ»)

Η ρίζα θεα- / θη- / θω- αποτελεί τον πυρήνα μιας σημαντικής οικογένειας λέξεων στην αρχαία ελληνική, όλες συνδεδεμένες με την έννοια της όρασης και της παρατήρησης. Από την απλή φυσική θέαση, η σημασία της ρίζας εξελίχθηκε για να περιλάβει την πνευματική ενατένιση, την κατανόηση και τη θεωρητική γνώση. Αυτή η εξέλιξη αντικατοπτρίζει τη μετάβαση από την αισθητηριακή εμπειρία στη διανοητική διερεύνηση, δημιουργώντας όρους που είναι θεμελιώδεις για τη φιλοσοφία και την επιστήμη. Κάθε μέλος της οικογένειας αναπτύσσει μια συγκεκριμένη πτυχή αυτής της βασικής σημασίας.

Στα Αρχαία Κείμενα

Τρία σημαντικά χωρία που αναδεικνύουν την εξέλιξη της σημασίας του θεωρεῖν:

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΘΕΩΡΕΙΝ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, 9η έκδ., Oxford University Press, 1940.
• Πλάτων — Πολιτεία, Φαίδων.
• Αριστοτέλης — Μετά τα Φυσικά, Ηθικά Νικομάχεια.
• Kirk, G. S., Raven, J. E., Schofield, M. — The Presocratic Philosophers, 2η έκδ., Cambridge University Press, 1983.
• Jaeger, Werner — Paideia: The Ideals of Greek Culture, Oxford University Press, 1939-1944.
• Diels, H., Kranz, W. — Die Fragmente der Vorsokratiker, 6η έκδ., Weidmann, 1951-1952.