ΤΜΗΣΙΣ

Ορισμός

Η τμῆσις (από το ρήμα τέμνω, «κόβω, διαιρώ») είναι η πράξη του κόψιμου, της διαίρεσης ή του διαχωρισμού. Στην κυριολεκτική της σημασία, αναφέρεται σε κάθε ενέργεια που διασπά ένα σύνολο σε μέρη, όπως η τομή ενός αντικειμένου ή η διαίρεση ενός εδάφους. Αυτή η βασική έννοια βρίσκει εφαρμογή σε διάφορους τομείς, από την καθημερινή ζωή έως τις επιστήμες, όπως η ανατομία ή η γεωμετρία, όπου η τμῆσις είναι απαραίτητη για την κατανόηση της δομής και των ιδιοτήτων των πραγμάτων.

Ωστόσο, η φιλοσοφική σημασία της τμήσεως είναι πολύ βαθύτερη. Στην αρχαία ελληνική σκέψη, και ιδίως στον Πλάτωνα, η τμῆσις αναδεικνύεται σε κεντρική μεθοδολογική αρχή. Δεν είναι απλώς μια φυσική πράξη, αλλά μια διανοητική διαδικασία, ένα εργαλείο της διαλεκτικής. Μέσω της τμήσεως, ο φιλόσοφος προσπαθεί να διακρίνει τα είδη (ἰδέαι) και τα γένη, να αναλύσει τις σύνθετες έννοιες στα απλούστερα συστατικά τους, προκειμένου να φτάσει στην αληθινή γνώση και την ουσία των πραγμάτων.

Η πλατωνική τμῆσις, όπως περιγράφεται στον «Σοφιστή» και τον «Φαίδρο», είναι η τέχνη της διαίρεσης των εννοιών «κατά φύσιν», δηλαδή σύμφωνα με τις φυσικές τους διακρίσεις, χωρίς να κόβουμε «όπως ο κακός μάγειρας» (Πλάτων, Φαίδρος 265e). Στόχος είναι η αποκάλυψη της εσωτερικής δομής του κόσμου των Ιδεών, η διάκριση των ουσιωδών διαφορών και ομοιοτήτων, και η αποφυγή της σύγχυσης και της πλάνης. Η τμῆσις είναι, επομένως, μια διαδικασία αναλυτική, που οδηγεί στην κατανόηση της πολλαπλότητας μέσα στην ενότητα και της ενότητας μέσα στην πολλαπλότητα.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Κυριολεκτική διαίρεση, κόψιμο — Η φυσική πράξη του διαχωρισμού ενός αντικειμένου σε μέρη με ένα κοπτικό εργαλείο.
2. Τομή, σχίσιμο — Το αποτέλεσμα της πράξης, δηλαδή η γραμμή ή η επιφάνεια όπου έγινε η διαίρεση.
3. Γεωμετρική τομή, διατομή — Στην επιστήμη, η διαίρεση ενός σχήματος ή σώματος, όπως η τομή ενός κώνου ή κύκλου.
4. Ανατομική διατομή, εκτομή — Στην ιατρική, η διαίρεση ιστών ή οργάνων για μελέτη ή αφαίρεση.
5. Φιλοσοφική διαίρεση, ανάλυση — Η διανοητική διαδικασία διαχωρισμού εννοιών σε είδη και γένη, ιδίως στην πλατωνική διαλεκτική.
6. Διάκριση, διαφοροποίηση — Η ικανότητα να ξεχωρίζουμε τα στοιχεία ενός συνόλου, να αντιλαμβανόμαστε τις διαφορές τους.
7. Αφαίρεση, αποκοπή — Η πράξη της απομάκρυνσης ενός μέρους από ένα σύνολο.
8. Σύντμηση, περικοπή — Η μείωση της έκτασης ή της διάρκειας κάτι, όπως η τμῆσις ενός λόγου.

Οικογένεια Λέξεων

τμ- / τεμ- (ρίζα του ρήματος τέμνω, σημαίνει «κόβω, διαιρώ»)

Η ρίζα τμ- / τεμ- είναι θεμελιώδης στην αρχαία ελληνική, εκφράζοντας την πρωταρχική έννοια του διαχωρισμού, του κόψιμου και της διαίρεσης. Από αυτή τη ρίζα αναπτύχθηκε μια πλούσια οικογένεια λέξεων που καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα σημασιών, από την κυριολεκτική πράξη του τεμαχισμού έως τις αφηρημένες φιλοσοφικές έννοιες της ανάλυσης και της διάκρισης. Η ρίζα αυτή επιτρέπει την κατανόηση της δομής των πραγμάτων μέσω της αποσύνθεσής τους σε μέρη, αλλά και την αναγνώριση της ενότητας που μπορεί να προκύψει από τη σωστή διαίρεση.

Στα Αρχαία Κείμενα

Η πλατωνική χρήση της τμήσεως είναι καθοριστική για την κατανόηση της φιλοσοφικής της σημασίας.

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΤΜΗΣΙΣ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon. Oxford: Clarendon Press, 1940.
• Πλάτων — Φαίδρος. Επιμέλεια και σχόλια: R. Hackforth. Cambridge University Press, 1952.
• Πλάτων — Σοφιστής. Επιμέλεια και σχόλια: L. Campbell. Oxford University Press, 1867.
• Diels, H., Kranz, W. — Die Fragmente der Vorsokratiker. Berlin: Weidmannsche Buchhandlung, 1951.
• Αριστοτέλης — Κατηγορίαι. Επιμέλεια: L. Minio-Paluello. Oxford University Press, 1949.
• Kirk, G. S., Raven, J. E., Schofield, M. — The Presocratic Philosophers. Cambridge University Press, 1983.
• Long, A. A., Sedley, D. N. — The Hellenistic Philosophers. Cambridge University Press, 1987.