ΒΟΛΟΣ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, ο βόλος (ὁ) είναι αρχικά «ρίψη, βολή, εκσφενδόνιση» (a throw, cast, shot), όπως αναφέρεται ήδη στον Όμηρο (π.χ. Οδύσσεια 8.192). Η σημασία του επεκτείνεται γρήγορα για να περιλάβει το ίδιο το «βλήμα, τον λίθο» που εκσφενδονίζεται (Ιλιάδα 13.585), καθώς και αντικείμενα σφαιρικού σχήματος, όπως μια «μπάλα» ή ένας «σβώλος γης» (Ηρόδοτος 2.12).

Πέρα από την κυριολεκτική του χρήση, ο βόλος αποκτά μεταφορικές διαστάσεις. Στην κλασική Αθήνα, η «ρίψη ζαριών» (Pl. Lg. 741a) για την λήψη αποφάσεων ή την κατανομή γης, προσδίδει στον όρο μια έννοια τύχης ή μοίρας, αλλά και της τελικής κρίσης. Η λέξη συνδέεται επίσης με το «δίχτυ» (Θουκυδίδης 7.25), ως μέσο που «ρίχνεται» για ψάρεμα ή παγίδευση, υπογραμμίζοντας την ενεργητική πτυχή της ρίψης.

Στο πλαίσιο της επιστήμης, ο βόλος και η ρίζα του βάλλω, αποτελούν θεμελιώδεις έννοιες. Στη γεωμετρία, η σφαιρική μορφή του «βόλου» είναι αντικείμενο μελέτης. Στη φυσική, η «βολή» περιγράφει την τροχιά ενός βλήματος, ενώ στην αστρονομία, η κίνηση των ουρανίων σωμάτων μπορεί να περιγραφεί με όρους «εκσφενδόνισης» ή «τροχιάς». Έτσι, ο βόλος από απλό αντικείμενο γίνεται όρος για τη μελέτη της κίνησης και της μορφής.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Η πράξη της ρίψης, η εκσφενδόνιση — Η αρχική και κυριολεκτική σημασία, η ενέργεια του να ρίχνεις κάτι. Αναφέρεται συχνά σε πολεμικά ή αθλητικά πλαίσια.
2. Το βλήμα, ο λίθος, το βέλος — Το αντικείμενο που εκσφενδονίζεται ή ρίχνεται, όπως μια πέτρα, ένα ακόντιο ή ένα βέλος. Χρησιμοποιείται στον Όμηρο για όπλα.
3. Σφαιρικό αντικείμενο, μπάλα, σβώλος — Οποιοδήποτε αντικείμενο με σφαιρικό σχήμα, όπως μια μπάλα παιχνιδιού ή ένας σβώλος χώματος. Συναντάται σε περιγραφές φυσικών αντικειμένων.
4. Το δίχτυ ψαρέματος — Ως μέσο που «ρίχνεται» στη θάλασσα για ψάρεμα. Η σημασία αυτή τονίζει την ενεργητική πτυχή της ρίψης για συγκεκριμένο σκοπό.
5. Η ρίψη ζαριών, η κλήρωση — Μεταφορική χρήση που αναφέρεται στην πράξη της ρίψης ζαριών για την επίλυση διαφορών, την κατανομή ή τη λήψη αποφάσεων, συνδέοντας τον όρο με την τύχη ή την κρίση.
6. Η τροχιά βλήματος, η βαλλιστική — Σε επιστημονικό πλαίσιο, περιγράφει την πορεία ενός εκτοξευόμενου αντικειμένου, θεμελιώδης έννοια στη φυσική και τη μηχανική.

Οικογένεια Λέξεων

βαλ-/βολ- (ρίζα του ρήματος βάλλω, σημαίνει «ρίχνω, εκσφενδονίζω»)

Η ρίζα βαλ-/βολ- είναι μια από τις πιο δυναμικές και παραγωγικές στην αρχαία ελληνική, εκφράζοντας την ενέργεια της ρίψης, της εκτόξευσης ή της κίνησης με δύναμη. Η εναλλαγή φωνηέντων (α-grade και ο-grade) είναι χαρακτηριστική και επιτρέπει τη δημιουργία μιας πλούσιας οικογένειας λέξεων που περιγράφουν τόσο την πράξη όσο και το αποτέλεσμα της ρίψης, καθώς και τις διάφορες κατευθύνσεις και συνέπειές της. Από την απλή φυσική κίνηση μέχρι τις σύνθετες μεταφορικές χρήσεις, η ρίζα αυτή θεμελιώνει έννοιες κεντρικές στην ανθρώπινη δράση και σκέψη.

Στα Αρχαία Κείμενα

Δύο χαρακτηριστικά αποσπάσματα από την αρχαία γραμματεία αναδεικνύουν τις διαφορετικές πτυχές της λέξης βόλος:

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΒΟΛΟΣ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, 9th ed. with revised supplement. Oxford: Clarendon Press, 1996.
• Όμηρος — Οδύσσεια, Βιβλίο 8, στίχος 192.
• Όμηρος — Ιλιάδα, Βιβλίο 13, στίχος 585.
• Πλάτων — Νόμοι, Βιβλίο 11, 741a.
• Ηρόδοτος — Ιστορίαι, Βιβλίο 2, κεφάλαιο 12.
• Θουκυδίδης — Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου, Βιβλίο 7, κεφάλαιο 25.
• Αριστοτέλης — Φυσικά, Βιβλίο Η, 266b.