ΞΕΙΝΟΣ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, ο ξεῖνος δηλώνει πρωτίστως «φιλοξενούμενος, οικοδεσπότης, ξένος, αλλοδαπός». Αυτός ο ενιαίος όρος είχε μια βαθιά σημασία στην αρχαία ελληνική κουλτούρα, ενσωματώνοντας ένα πολύπλοκο σύνολο κοινωνικών, θρησκευτικών και ηθικών υποχρεώσεων. Η έννοια της «ξενίας», ή της φιλοξενίας-φιλίας, ήταν ακρογωνιαίος λίθος της κοινωνίας, ιδιαίτερα εμφανής στα ομηρικά έπη, όπου η μεταχείριση ενός ξένου ήταν συχνά μια δοκιμασία της ευσέβειας και του ηθικού χαρακτήρα κάποιου. Ένας ξεῖνος βρισκόταν υπό την προστασία του Διός Ξενίου, του προστάτη θεού της φιλοξενίας, και το να βλάψει κανείς έναν φιλοξενούμενο ή οικοδεσπότη θεωρούνταν σοβαρό αδίκημα κατά των θεών.

Πέρα από την αμοιβαία σχέση φιλοξενούμενου και οικοδεσπότη, ο ξεῖνος αναφερόταν επίσης σε οποιονδήποτε αλλοδαπό ή εξωμότη, κάποιον που δεν ανήκε στην άμεση οικογένεια, τη φυλή ή την πόλη-κράτος. Αυτό μπορούσε να κυμαίνεται από έναν σεβαστό σύμμαχο ή πρέσβη έως έναν φοβισμένο εχθρό ή έναν ευάλωτο πρόσφυγα. Η ιδιότητα του ξένου ήταν ρευστή, συχνά εξαρτώμενη από το πλαίσιο και τις συγκεκριμένες συνθήκες της άφιξής του. Στην Αθήνα, οι κάτοικοι αλλοδαποί ήταν γνωστοί ως μέτοικοι, μια συγκεκριμένη νομική κατηγορία, αλλά εξακολουθούσαν να θεωρούνται γενικά ξεῖνοι με την έννοια ότι δεν ήταν πλήρεις πολίτες.

Ο όρος επεκτάθηκε επίσης σε επαγγελματικές σχέσεις, όπως ένας μισθοφόρος ή ένας ξένος ιατρός, υπογραμμίζοντας μια συναλλακτική πτυχή παράλληλα με τους πιο προσωπικούς δεσμούς φιλοξενίας. Η εγγενής ασάφεια του ξένου—που υποδηλώνει ταυτόχρονα οικειότητα και ετερότητα, προστασία και πιθανή απειλή—τον καθιστούσε μια πλούσια έννοια για φιλοσοφική και δραματική εξερεύνηση, αντικατοπτρίζοντας την συνεχή πάλη των Ελλήνων με την ταυτότητα, την κοινότητα και τα όρια του κόσμου τους.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Φιλοξενούμενος, Επισκέπτης — Αυτός που δέχεται φιλοξενία σε ξένη χώρα ή σπίτι.
2. Οικοδεσπότης, Φιλοξενών — Αυτός που παρέχει φιλοξενία σε έναν επισκέπτη.
3. Ξένος, Αλλοδαπός — Κάποιος από άλλη πόλη, χώρα, ή που δεν ανήκει στην κοινότητα κάποιου.
4. Σύμμαχος, Φίλος (μέσω ξενίας) — Ένα πρόσωπο με το οποίο έχει καθιερωθεί δεσμός ξενίας, υποδηλώνοντας αμοιβαία βοήθεια και προστασία.
5. Μισθοφόρος, Ξένος Στρατιώτης — Επαγγελματίας πολεμιστής που υπηρετεί μια ξένη δύναμη.
6. Ξένος Ιατρός/Επαγγελματίας — Ένα ειδικευμένο άτομο από άλλη χώρα που προσφέρει υπηρεσίες.
7. Μέτοικος (Κάτοικος Αλλοδαπός) — Σε πόλεις-κράτη όπως η Αθήνα, ένας μη πολίτης που διαμένει μόνιμα.
8. Ο «Άλλος», το Άγνωστο — Μια ευρύτερη φιλοσοφική έννοια αυτού που βρίσκεται έξω από την οικεία σφαίρα κάποιου.

Στα Αρχαία Κείμενα

Η πολυσχιδής φύση του ξένου αποτυπώνεται όμορφα στην αρχαία λογοτεχνία, από την επική ποίηση έως τις φιλοσοφικές πραγματείες και τα πρώιμα χριστιανικά κείμενα.

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΞΕΙΝΟΣ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon. Oxford University Press, 9η έκδ., 1940.
• Όμηρος — Οδύσσεια. Μετάφραση Δ. Ν. Μαρωνίτη. Εκδόσεις Στιγμή, 2007.
• Ευριπίδης — Μήδεια. Κείμενο, μετάφραση, σχόλια, εισαγωγή Θ. Κ. Στεφανόπουλος. Εκδόσεις Κάκτος, 1993.
• Πλάτων — Νόμοι. Μετάφραση Βασίλης Κάλφας. Εκδόσεις Πόλις, 2000.
• Dodds, E. R. — Οι Έλληνες και το Παράλογο. Μετάφραση Γ. Γιατρομανωλάκης. Εκδόσεις Καρδαμίτσα, 1990.
• Pitt-Rivers, Julian — The Fate of Shechem or the Politics of Sex: Essays in the Anthropology of the Mediterranean. Cambridge University Press, 1977.
• Balch, David L. — Let Wives Be Submissive: The Domestic Code in 1 Peter. Scholars Press, 1981.
• Chantraine, Pierre — Dictionnaire étymologique de la langue grecque: histoire des mots. Klincksieck, 1968.