ΖΩΙΟΝ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, το ζῷον (από το ζάω, «ζω») είναι πρωτίστως «ζωντανό ον, ζώο». Η λέξη αυτή δεν περιορίζεται στην έννοια του μη-ανθρώπινου ζώου, αλλά περιλαμβάνει κάθε ον που διαθέτει ζωή, σε αντιδιαστολή με τα φυτά (φυτά) και τα άψυχα (άψυχα αντικείμενα). Η σημασία του επεκτείνεται σε κάθε μορφή ύπαρξης που χαρακτηρίζεται από κίνηση, αίσθηση και, στην περίπτωση του ανθρώπου, λογική.

Στην κλασική φιλοσοφία, το ζῷον αποτελεί κεντρική έννοια. Ο Αριστοτέλης, ειδικότερα, το χρησιμοποιεί για να διακρίνει τα έμβια όντα με βάση τις ψυχικές τους λειτουργίες, κορυφώνοντας στον ορισμό του ανθρώπου ως «ζῷον λόγον ἔχον» (έμβιο ον που διαθέτει λογική). Αυτή η διάκριση υπογραμμίζει την ικανότητα του ανθρώπου για σκέψη και ομιλία, θέτοντάς τον σε μια ξεχωριστή κατηγορία εντός του ευρύτερου φάσματος των ζώντων όντων.

Πέρα από την βιολογική και φιλοσοφική του διάσταση, το ζῷον μπορεί να αναφέρεται και σε αναπαραστάσεις ζώντων όντων, όπως ζωγραφιές ή γλυπτά, ή ακόμα και σε φανταστικά πλάσματα. Η ευρύτητα της χρήσης του αναδεικνύει την κεντρική θέση της έννοιας της ζωής στην αρχαία ελληνική σκέψη, από την καθημερινή παρατήρηση μέχρι τις πιο αφηρημένες μεταφυσικές θεωρίες.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Ζωντανό ον, έμβιο ον — Η βασική και ευρύτερη σημασία, που περιλαμβάνει κάθε ον που έχει ζωή, σε αντιδιαστολή με τα φυτά και τα άψυχα αντικείμενα. (Πλάτων, Τίμαιος 30b)
2. Ζώο (μη-ανθρώπινο) — Συχνή χρήση για τα ζώα, ειδικά σε αντιδιαστολή με τον άνθρωπο, αν και ο άνθρωπος θεωρείται επίσης ζῷον. (Αριστοτέλης, Πολιτικά 1253a)
3. Ο άνθρωπος ως ζωντανό ον — Ο άνθρωπος ως «ζῷον λόγον ἔχον» (λογικό ζώο), τονισμός της βιολογικής του φύσης σε συνδυασμό με τη λογική. (Αριστοτέλης, Πολιτικά 1253a)
4. Αναπαράσταση ζωντανού όντος — Εικόνα, ζωγραφιά, γλυπτό ή άγαλμα ζώου ή ανθρώπου. (Πλάτων, Σοφιστής 235d)
5. Φανταστικό ή μυθικό πλάσμα — Χρήση για μυθικά τέρατα ή φανταστικά όντα. (Ηρόδοτος, Ιστορίαι 4.23)
6. Το Σύμπαν ως ζωντανό ον — Στην πλατωνική κοσμολογία, ο κόσμος ως ένα ενιαίο, ζωντανό και νοήμον ζῷον. (Πλάτων, Τίμαιος 30b)
7. Έμβια όντα (στη Βίβλο των Ο' και Κ.Δ.) — Γενικός όρος για τα πλάσματα της δημιουργίας, συχνά με θεολογική χροιά. (Γένεσις 1:24, Αποκάλυψις 4:6)

Οικογένεια Λέξεων

ζα- (ρίζα του ρήματος ζάω, σημαίνει «ζω, υπάρχω»)

Η αρχαιοελληνική ρίζα «ζα-» (ή «ζω-») είναι η πηγή μιας θεμελιώδους οικογένειας λέξεων που περιστρέφονται γύρω από την έννοια της ζωής, της ύπαρξης και της ζωτικότητας. Από αυτή τη ρίζα, που ανήκει στα αρχαιότερα στρώματα της ελληνικής γλώσσας, προέρχεται το ρήμα ζάω («ζω») και, κατ' επέκταση, το ουσιαστικό ζῷον. Κάθε μέλος αυτής της οικογένειας αναπτύσσει μια διαφορετική πτυχή της ζωής: την ενέργεια του ζην, την ποιότητα του ζωντανού, ή την ικανότητα να δίνει ζωή, αντανακλώντας την κεντρική σημασία της ύπαρξης στην ελληνική σκέψη.

Στα Αρχαία Κείμενα

Τρία χαρακτηριστικά χωρία αναδεικνύουν την πολυσχιδή χρήση του ζῷον στην αρχαία γραμματεία:

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΖΩΙΟΝ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, with a revised supplement. Oxford: Clarendon Press, 1996.
• Πλάτων — Τίμαιος, Πολιτεία, Σοφιστής. Εκδόσεις Loeb Classical Library.
• Αριστοτέλης — Πολιτικά, Περί Ψυχής. Εκδόσεις Loeb Classical Library.
• Μετάφραση των Εβδομήκοντα — Παλαιά Διαθήκη, Γένεσις.
• Καινή Διαθήκη — Ευαγγέλιον κατά Ιωάννην, Αποκάλυψις Ιωάννου.
• Guthrie, W. K. C. — A History of Greek Philosophy. Cambridge University Press, 1962-1981.
• Jaeger, Werner — Paideia: The Ideals of Greek Culture. Oxford University Press, 1939-1944.