ΖΩΙΟΠΛΑΣΤΙΚΗ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, η ζῳοπλαστική (ἡ) ορίζεται ως «η τέχνη της διαμόρφωσης ζωντανών όντων, η μοντελοποίηση, η γλυπτική». Πρόκειται για έναν όρο που αναδεικνύει την ικανότητα του ανθρώπου να αναπαράγει ή να δημιουργεί μορφές που μιμούνται τη ζωή, είτε μέσω της γλυπτικής, είτε της ζωγραφικής, είτε άλλων τεχνικών.

Η λέξη συντίθεται από το «ζῷον» (ζώο, ζωντανό ον) και το «πλάσσω» (πλάθω, διαμορφώνω), υπογραμμίζοντας έτσι τη σύνδεση μεταξύ της τέχνης και της βιολογικής πραγματικότητας. Δεν αναφέρεται απλώς στη δημιουργία αντικειμένων, αλλά ειδικά στη δημιουργία μορφών που έχουν την ιδιότητα του ζωντανού ή το αναπαριστούν με ακρίβεια και ζωντάνια. Αυτό την καθιστά κεντρική στην κατανόηση της αρχαίας ελληνικής αισθητικής και της φιλοσοφίας της μίμησης.

Πέρα από την κυριολεκτική της σημασία στην τέχνη, η ζῳοπλαστική μπορεί να επεκταθεί μεταφορικά και σε άλλους τομείς, όπως η διαμόρφωση του χαρακτήρα ή η οργάνωση της κοινωνίας, όπου η «πλάση» αφορά την ανάπτυξη και τη διαμόρφωση ζωντανών συστημάτων. Η χρήση της από συγγραφείς όπως ο Φίλων ο Αλεξανδρεύς αναδεικνύει τη φιλοσοφική της διάσταση, περιγράφοντας ακόμη και τη θεϊκή δημιουργία του κόσμου ως μια πράξη ζωιοπλαστικής.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Η τέχνη της διαμόρφωσης ζωντανών μορφών — Η κύρια σημασία, αναφερόμενη στη γλυπτική, τη ζωγραφική ή τη μοντελοποίηση που αναπαριστά ζώα ή ανθρώπους με ρεαλισμό. (Πρβλ. Φίλων, Περὶ τῆς τοῦ κόσμου δημιουργίας 14).
2. Η τεχνική της δημιουργίας ομοιωμάτων ζωντανών όντων — Επέκταση της σημασίας σε κάθε τεχνική που στοχεύει στην ακριβή αναπαράσταση ή μίμηση της ζωής, όπως η κατασκευή αυτομάτων ή ομοιωμάτων.
3. Η επιστήμη της οργανικής μορφογένεσης — Σε ένα ευρύτερο, φιλοσοφικό ή πρωτο-επιστημονικό πλαίσιο, μπορεί να αναφέρεται στις διαδικασίες με τις οποίες η φύση «πλάθει» τα ζωντανά όντα.
4. Η διαμόρφωση του χαρακτήρα ή της προσωπικότητας — Μεταφορική χρήση, όπου η «πλάση» αφορά την πνευματική ή ηθική ανάπτυξη ενός ατόμου, την «πλάση ψυχών».
5. Η δημιουργία ή οργάνωση κοινωνικών δομών — Επίσης μεταφορικά, η διαμόρφωση ενός ζωντανού οργανισμού όπως μια πόλη ή μια κοινωνία, η οποία «πλάθεται» από τους νόμους και τους θεσμούς.
6. Η θεϊκή πράξη της δημιουργίας του κόσμου — Στη φιλοσοφία, ειδικά στον Φίλωνα, η δημιουργία του κόσμου από τον Θεό ως ο υπέρτατος «ζωιοπλάστης».

Οικογένεια Λέξεων

πλασ- (ρίζα του ρήματος πλάσσω, σημαίνει «διαμορφώνω, πλάθω»)

Η ρίζα πλασ- είναι θεμελιώδης στην ελληνική γλώσσα, υποδηλώνοντας την ενέργεια της διαμόρφωσης, του πλάθειν, της δημιουργίας μορφής. Από αυτήν προέρχεται μια πλούσια οικογένεια λέξεων που καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα σημασιών, από την υλική επεξεργασία (όπως το πλάσιμο του πηλού) έως την αφηρημένη έννοια της δημιουργίας ή της φαντασίας. Η ρίζα αυτή, σε συνδυασμό με τη ρίζα ζω- (από το ζῷον), αποτελεί τη βάση της «ζωιοπλαστικής», αναδεικνύοντας την τέχνη της μορφοποίησης ζωντανών όντων. Κάθε μέλος της οικογένειας αναπτύσσει μια πτυχή αυτής της θεμελιώδους έννοιας της μορφοποίησης.

Στα Αρχαία Κείμενα

Ο Φίλων ο Αλεξανδρεύς, ένας από τους λίγους αρχαίους συγγραφείς που χρησιμοποιούν τον όρο, προσδίδει στη ζωιοπλαστική μια κοσμογονική διάσταση:

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΖΩΙΟΠΛΑΣΤΙΚΗ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, with a revised Supplement. Clarendon Press, Oxford, 1996.
• Philo of Alexandria — De Opificio Mundi (On the Creation of the World), edited by F. H. Colson and G. H. Whitaker. Loeb Classical Library, Harvard University Press, 1929.
• Πλάτων — Τίμαιος, επιμέλεια John Burnet. Oxford University Press, 1903.
• Όμηρος — Ιλιάς, επιμέλεια D. B. Monro και T. W. Allen. Oxford University Press, 1920.