ΑΛΛΟΤΡΙΩΣΙΣ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, η ἀλλοτρίωσις σημαίνει αρχικά «μεταβίβαση ιδιοκτησίας, εκχώρηση» (π.χ. γης ή δικαιωμάτων), καθώς και «αποξένωση, απομάκρυνση» σε γενικότερη έννοια. Η λέξη προέρχεται από το ρήμα ἀλλοτριόω, το οποίο σημαίνει «κάνω κάτι να ανήκει σε άλλον» ή «αποξενώνω». Η ρίζα της βρίσκεται στο ἄλλος, που δηλώνει το «άλλο» ή το «διαφορετικό».

Στην κλασική ελληνική γραμματεία, η ἀλλοτρίωσις χρησιμοποιείται για να περιγράψει την απώλεια του ελέγχου ή της ιδιοκτησίας πάνω σε κάτι, είτε υλικό είτε άυλο. Ο Αριστοτέλης, για παράδειγμα, αναφέρεται στην ἀλλοτρίωσιν της ιδιοκτησίας, ενώ ο Πολύβιος τη χρησιμοποιεί για την «αποξένωση των φιλικών αισθημάτων» ή την «απομάκρυνση της εύνοιας». Δεν φέρει ακόμη το βαρύ φιλοσοφικό φορτίο που θα αποκτήσει αργότερα.

Η σημασία της λέξης διευρύνθηκε σημαντικά στους ελληνιστικούς και ρωμαϊκούς χρόνους, περιλαμβάνοντας την απομάκρυνση από φίλους, συγγενείς ή ακόμη και από τον ίδιο τον εαυτό. Στον χριστιανικό λόγο, αν και το ουσιαστικό είναι σπάνιο, το ρήμα ἀπαλλοτριόω (αποξενώνω πλήρως) χρησιμοποιείται για την απομάκρυνση από τον Θεό ή την κοινότητα των πιστών, υποδηλώνοντας μια πνευματική κατάσταση αποξένωσης.

Στη νεότερη φιλοσοφία, ιδίως από τον Χέγκελ και τον Μαρξ, η ἀλλοτρίωσις (ως "alienation") απέκτησε κεντρική σημασία, περιγράφοντας την κατάσταση όπου το άτομο αισθάνεται ξένο προς την εργασία του, τα προϊόντα της, τους συνανθρώπους του, ακόμη και την ίδια του την ανθρώπινη φύση. Αυτή η εξέλιξη αναδεικνύει την ικανότητα της αρχαίας ελληνικής ρίζας να εκφράζει σύνθετες υπαρξιακές καταστάσεις.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Μεταβίβαση ιδιοκτησίας, εκχώρηση — Η αρχική και πιο κυριολεκτική σημασία, αναφερόμενη στην αλλαγή ιδιοκτήτη ενός αγαθού ή δικαιώματος.
2. Αποξένωση, απομάκρυνση — Η γενικότερη έννοια της απομάκρυνσης από κάποιον ή κάτι, είτε συναισθηματικά είτε κοινωνικά.
3. Αλλοίωση, μεταβολή — Η κατάσταση του να γίνεται κάτι διαφορετικό από αυτό που ήταν, μια αλλαγή στην ουσία ή τη φύση.
4. Εχθρότητα, δυσμένεια — Η αποξένωση που οδηγεί σε εχθρικές διαθέσεις ή απώλεια εύνοιας.
5. Απώλεια ελέγχου — Η κατάσταση όπου ένα άτομο ή μια οντότητα χάνει τον έλεγχο πάνω σε κάτι που του ανήκε.
6. Φιλοσοφική αποξένωση (νεότερη χρήση) — Η κατάσταση όπου το άτομο αισθάνεται ξένο προς την εργασία, την κοινωνία ή την ίδια του την ύπαρξη (κυρίως από τον 19ο αιώνα και μετά).

Οικογένεια Λέξεων

ἀλλο- (από το ἄλλος, σημαίνει «άλλος, διαφορετικός»)

Η ρίζα ἀλλο- προέρχεται από την αρχαία ελληνική λέξη ἄλλος, που σημαίνει «άλλος» ή «διαφορετικός». Αυτή η θεμελιώδης έννοια της ετερότητας αποτελεί τον πυρήνα μιας εκτεταμένης οικογένειας λέξεων που περιγράφουν την αλλαγή, τη μετατόπιση, την ιδιότητα του να ανήκει κανείς σε άλλον, ή την απομάκρυνση από μια αρχική κατάσταση. Από την απλή δήλωση της διαφοράς, η ρίζα αυτή αναπτύσσει έννοιες που αφορούν την ιδιοκτησία, την καταγωγή, τη συμπεριφορά, και τελικά την ψυχολογική ή φιλοσοφική αποξένωση. Κάθε μέλος της οικογένειας φωτίζει μια διαφορετική πτυχή αυτής της βασικής έννοιας της «ετερότητας».

Στα Αρχαία Κείμενα

Τρία χαρακτηριστικά χωρία αναδεικνύουν τις διαφορετικές χρήσεις της ἀλλοτρίωσις στην αρχαία γραμματεία.

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΑΛΛΟΤΡΙΩΣΙΣ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon. Oxford: Clarendon Press, 1940.
• Αριστοτέλης — Ρητορική.
• Πολύβιος — Ιστορίαι.
• Πλούταρχος — Ηθικά.
• Bauer, W., Arndt, W. F., Gingrich, F. W., Danker, F. W. — A Greek-English Lexicon of the New Testament and Other Early Christian Literature. 3rd ed. Chicago: University of Chicago Press, 2000.
• Hegel, G. W. F. — Φαινομενολογία του Πνεύματος.
• Marx, K. — Οικονομικά και Φιλοσοφικά Χειρόγραφα του 1844.