ΑΝΑΦΟΡΑ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, η ἀναφορά (ἀνα- + φέρω) σημαίνει αρχικά «η πράξη του φέρειν προς τα πάνω, η ανύψωση» ή «η μεταφορά προς τα πίσω». Αυτή η βασική έννοια της κίνησης προς μια συγκεκριμένη κατεύθυνση αποτελεί τον πυρήνα της λέξης, από τον οποίο αναπτύχθηκαν όλες οι μεταγενέστερες σημασίες.

Στην κλασική ελληνική, η ἀναφορά χρησιμοποιείται για την αναγωγή ενός πράγματος σε ένα άλλο, για την παραπομπή σε μια πηγή ή σε έναν νόμο, καθώς και για την επίκληση ή την προσφυγή σε μια ανώτερη αρχή. Στη ρητορική, μπορεί να δηλώνει την επανάληψη λέξεων ή φράσεων για έμφαση, ενώ στη φιλοσοφία συχνά αναφέρεται στην αναγωγή των φαινομένων σε αρχές ή ιδέες.

Κατά την ελληνιστική και βυζαντινή περίοδο, η λέξη απέκτησε ισχυρή διοικητική και νομική χροιά, σημαίνοντας την επίσημη έκθεση ή αναφορά που υποβάλλεται σε μια αρχή. Στην εκκλησιαστική γλώσσα, η «Αναφορά» καθιερώθηκε ως τεχνικός όρος για το κεντρικό τμήμα της Θείας Λειτουργίας, όπου προσφέρονται τα Τίμια Δώρα και γίνεται μνεία των αγίων και των κεκοιμημένων.

Στη σύγχρονη ελληνική, η ἀναφορά διατηρεί όλες αυτές τις σημασίες, από την απλή μνεία ή παραπομπή («κάνω αναφορά σε») έως την επίσημη έκθεση («υποβάλλω αναφορά») και την επίκληση («αναφορά στον Θεό»). Η λέξη υπογραμμίζει τη σύνδεση μεταξύ ενός αντικειμένου ή γεγονότος και μιας πηγής, αρχής ή αρχής.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Η πράξη της μεταφοράς προς τα πάνω ή προς τα πίσω — Η αρχική και κυριολεκτική σημασία, η ανύψωση ή η επιστροφή ενός αντικειμένου.
2. Παραπομπή, μνεία — Η πράξη του να αναφέρεται κανείς σε κάτι ή κάποιον, να κάνει μνεία. Π.χ. «αναφορά σε πηγή».
3. Υποβολή έκθεσης, επίσημο έγγραφο — Έκθεση γεγονότων ή πληροφοριών που υποβάλλεται σε ανώτερη αρχή. Π.χ. «αστυνομική αναφορά».
4. Επίκληση, προσφυγή — Η πράξη του να επικαλείται κανείς έναν νόμο, μια αρχή ή μια ανώτερη δύναμη. Π.χ. «αναφορά στον Θεό».
5. Αναγωγή, σχέση — Η σύνδεση ή η συσχέτιση ενός πράγματος με ένα άλλο, συχνά σε φιλοσοφικό ή μαθηματικό πλαίσιο.
6. Ρητορικό σχήμα — Η επανάληψη της ίδιας λέξης ή φράσης στην αρχή διαδοχικών προτάσεων ή στίχων για έμφαση.
7. Λειτουργική πράξη — Το κεντρικό τμήμα της Θείας Λειτουργίας στην Ορθόδοξη Εκκλησία, όπου προσφέρονται τα Τίμια Δώρα.

Οικογένεια Λέξεων

φερ-/φορ- (ρίζα του ρήματος φέρω, σημαίνει «μεταφέρω, φέρω»)

Η ρίζα φερ-/φορ- είναι μία από τις πιο παραγωγικές ρίζες της αρχαίας ελληνικής, δηλώνοντας την πράξη της μεταφοράς, της μετακίνησης, της παραγωγής ή της υποστήριξης. Από αυτή τη θεμελιώδη έννοια, αναπτύχθηκαν πολυάριθμες λέξεις με διαφορετικά προθέματα και καταλήξεις, προσδίδοντας αποχρώσεις όπως η μεταφορά προς τα πάνω (ἀνα-), η μεταφορά διαμέσου (δια-), η προσφορά (προσ-), ή η συνολική μεταφορά (συμ-). Η ρίζα αυτή αποτελεί αρχαιοελληνική ρίζα του αρχαιότερου στρώματος της γλώσσας, χωρίς εξωτερικές αναφορές.

Στα Αρχαία Κείμενα

Η σημασία της ἀναφορᾶς αναδεικνύεται μέσα από τη χρήση της σε κείμενα-ορόσημα της αρχαίας ελληνικής γραμματείας και της χριστιανικής παράδοσης:

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΑΝΑΦΟΡΑ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, 9th ed. with revised supplement. Oxford: Clarendon Press, 1996.
• Bauer, W., Arndt, W. F., Gingrich, F. W., Danker, F. W. — A Greek-English Lexicon of the New Testament and Other Early Christian Literature, 3rd ed. Chicago: University of Chicago Press, 2000.
• Πλάτων — Πολιτεία. Εκδόσεις Oxford University Press, διάφορες εκδόσεις.
• Αριστοτέλης — Ρητορική. Εκδόσεις Loeb Classical Library, διάφορες εκδόσεις.
• Καινή Διαθήκη — Ελληνικό Κείμενο. United Bible Societies, διάφορες εκδόσεις.
• Lampe, G. W. H. — A Patristic Greek Lexicon. Oxford: Clarendon Press, 1961.