ΕΠΕΡΩΤΗΜΑ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, το ἐπερώτημα (το) σημαίνει «ερώτηση, διερεύνηση, ανάκριση». Η λέξη είναι σύνθετη, προερχόμενη από το πρόθημα «ἐπί-» και το ρήμα «ἐρωτάω». Το πρόθημα «ἐπί-» προσδίδει την έννοια της προσθήκης, της αναφοράς σε κάτι, ή της έντασης, διαφοροποιώντας το ἐπερώτημα από το απλό ἐρώτημα.

Στην κλασική ελληνική φιλοσοφία, ειδικά στους πλατωνικούς διαλόγους, το ἐπερώτημα αποτελεί κεντρικό στοιχείο της σωκρατικής μεθόδου και της διαλεκτικής. Δεν είναι απλώς μια ζήτηση πληροφορίας, αλλά μια πρόκληση για κριτική σκέψη, μια ερώτηση που τίθεται «επί» μιας προηγούμενης δήλωσης ή θέσης, με σκοπό την περαιτέρω ανάλυση, την εξέταση των συνεπειών ή την αποκάλυψη αντιφάσεων. Συχνά χρησιμοποιείται για να οδηγήσει τον συνομιλητή σε αυτογνωσία ή στην αναγνώριση της άγνοιάς του.

Πέρα από τη φιλοσοφική του χρήση, το ἐπερώτημα απαντάται και σε νομικά ή διοικητικά κείμενα με τη σημασία της επίσημης ανάκρισης, της εξέτασης μαρτύρων ή της υποβολής αιτήματος. Στην Καινή Διαθήκη, αποκτά μια θεολογική διάσταση, υποδηλώνοντας την «έκκληση» ή την «αίτηση» προς τον Θεό, όπως στο Α' Πέτρου 3:21, όπου αναφέρεται ως «συνειδήσεως ἀγαθῆς ἐπερώτημα εἰς Θεόν», δηλαδή «αίτημα καλής συνείδησης προς τον Θεό», υπογραμμίζοντας την εσωτερική, πνευματική αναζήτηση.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Ερώτηση, διερεύνηση — Η γενική σημασία μιας ερώτησης που τίθεται για να ζητηθεί πληροφορία ή να διερευνηθεί ένα θέμα.
2. Φιλοσοφική ερώτηση, διαλεκτική πρόκληση — Στη σωκρατική και πλατωνική φιλοσοφία, μια ερώτηση που αποσκοπεί στην κριτική εξέταση μιας θέσης, στην αποκάλυψη αντιφάσεων ή στην καθοδήγηση προς την αλήθεια. (Πλάτων, Πολιτεία).
3. Ανάκριση, επίσημη εξέταση — Σε νομικό ή διοικητικό πλαίσιο, μια επίσημη ερώτηση ή εξέταση, π.χ. μαρτύρων ή κατηγορουμένων.
4. Αίτημα, έκκληση — Στην Κοινή Ελληνική και την Καινή Διαθήκη, η σημασία μετατοπίζεται προς την έννοια της αίτησης ή της έκκλησης, συχνά προς μια ανώτερη αρχή ή τον Θεό. (Α' Πέτρου 3:21).
5. Πρόταση για συζήτηση — Μια ερώτηση που τίθεται ως θέμα προς συζήτηση ή διαπραγμάτευση.
6. Αμφισβήτηση, αμφιβολία — Σε ορισμένα συμφραζόμενα, μπορεί να υποδηλώνει μια ερώτηση που εκφράζει αμφιβολία ή αμφισβήτηση για κάτι.

Οικογένεια Λέξεων

ἐρ- (ρίζα του ρήματος ἔρομαι/ἐρωτάω, σημαίνει «ρωτώ, αναζητώ»)

Η ρίζα «ἐρ-» είναι αρχαιοελληνική και αποτελεί τη βάση για μια σειρά λέξεων που σχετίζονται με την πράξη του ερωτάν, της αναζήτησης και της επικοινωνίας. Από το αρχικό ρήμα ἔρομαι, που σημαίνει «ρωτώ, ζητώ», αναπτύχθηκαν διάφορες μορφές και παράγωγα, συχνά με την προσθήκη προθημάτων που τροποποιούν ή ενισχύουν την αρχική σημασία. Αυτή η οικογένεια λέξεων αναδεικνύει την κεντρική σημασία της ερώτησης ως μέσου γνώσης και αλληλεπίδρασης στην αρχαία ελληνική σκέψη, από την απλή απορία μέχρι την πολύπλοκη φιλοσοφική διερεύνηση.

Στα Αρχαία Κείμενα

Τρία χαρακτηριστικά χωρία αναδεικνύουν την ποικιλία των χρήσεων του ἐπερωτήματος:

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΕΠΕΡΩΤΗΜΑ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, with a revised supplement. Clarendon Press, Oxford, 1996.
• Πλάτων — Πολιτεία, Βιβλίο Ζ', 534b.
• Ευαγγέλιο κατά Μάρκον — Κεφάλαιο 15, στίχος 2.
• Πέτρου Α' — Κεφάλαιο 3, στίχος 21.
• Bauer, W., Arndt, W. F., Gingrich, F. W., Danker, F. W. — A Greek-English Lexicon of the New Testament and Other Early Christian Literature. University of Chicago Press, 2000.
• Chantraine, P. — Dictionnaire étymologique de la langue grecque: histoire des mots. Klincksieck, Paris, 1968.