ΕΠΙΚΡΙΣΙΣ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, η ἐπίκρισις σημαίνει «κρίση επί τινος, απόφαση, καθορισμός, ιδίως κριτικής φύσεως, κριτική, αναθεώρηση, λογοκρισία». Η λέξη συντίθεται από την πρόθεση «ἐπί» (επάνω, επί, επιπρόσθετα) και το ουσιαστικό «κρίσις» (κρίση, απόφαση, διαχωρισμός). Η προσθήκη του «ἐπί» υποδηλώνει μια κρίση που εφαρμόζεται ή επιβάλλεται σε κάτι, μια εξωτερική αξιολόγηση ή αναθεώρηση.

Στην κλασική ελληνική γραμματεία, η ἐπίκρισις χρησιμοποιείται για να περιγράψει την πράξη της λεπτομερούς εξέτασης και αξιολόγησης, είτε πρόκειται για ένα έργο τέχνης, ένα ρητορικό επιχείρημα, είτε μια νομική υπόθεση. Δεν είναι απλώς μια απόφαση, αλλά μια κρίση που προκύπτει από προσεκτική εξέταση των στοιχείων. Στον Αριστοτέλη, η έννοια της κρίσης είναι κεντρική στην κατανόηση της αρετής και της ορθής πράξης.

Ειδικότερα, στον τομέα των αισθητικών, η ἐπίκρισις αναφέρεται στην κριτική ανάλυση και αξιολόγηση ποιητικών, δραματικών ή άλλων καλλιτεχνικών έργων. Οι αρχαίοι κριτικοί, όπως οι Αλεξανδρινοί φιλόλογοι, εφάρμοζαν την ἐπίκρισιν για να διακρίνουν την αυθεντικότητα, την ποιότητα και την καλλιτεχνική αξία των κειμένων, διαμορφώνοντας έτσι την παράδοση της φιλολογικής κριτικής.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Κριτική αξιολόγηση, αναθεώρηση — Η πράξη της λεπτομερούς εξέτασης και αξιολόγησης ενός θέματος, έργου ή προσώπου.
2. Λογοτεχνική ή καλλιτεχνική κριτική — Η συστηματική ανάλυση και αξιολόγηση ποιητικών, δραματικών ή άλλων καλλιτεχνικών έργων, όπως εφαρμόστηκε από τους αρχαίους φιλολόγους.
3. Απόφαση, καθορισμός — Μια οριστική κρίση ή διαπίστωση που προκύπτει από εξέταση, συχνά σε νομικό ή διοικητικό πλαίσιο.
4. Λογοκρισία — Η επίσημη εξέταση και έγκριση ή απόρριψη κειμένων ή έργων, με την έννοια της επιβολής κριτηρίων.
5. Διάκριση, διαχωρισμός — Η ικανότητα ή η πράξη του να ξεχωρίζει κανείς τα στοιχεία, να διακρίνει το ένα από το άλλο.
6. Θεολογική κρίση — Η έννοια της θείας κρίσης ή αξιολόγησης των πράξεων των ανθρώπων, όπως απαντάται σε θρησκευτικά κείμενα.

Οικογένεια Λέξεων

κριν- (ρίζα του ρήματος κρίνω, σημαίνει «διαχωρίζω, κρίνω»)

Η ρίζα κριν- είναι θεμελιώδης στην αρχαία ελληνική, εκφράζοντας την έννοια του διαχωρισμού, της διάκρισης, της επιλογής και, κατ' επέκταση, της κρίσης και της απόφασης. Από αυτή τη ρίζα αναπτύχθηκε μια πλούσια οικογένεια λέξεων που καλύπτουν ένα ευρύ φάσμα σημασιών, από τη νομική κρίση και τη φιλοσοφική διάκριση μέχρι την αισθητική αξιολόγηση. Η παρουσία προθέσεων όπως το «ἐπί», «διά», «ἀπό» τροποποιεί και εξειδικεύει τη βασική σημασία της κρίσης, προσδίδοντας κατεύθυνση, ένταση ή αποτέλεσμα. Η ρίζα κριν- ανήκει στο αρχαιότερο στρώμα της ελληνικής γλώσσας και είναι κεντρική στην ανθρώπινη ικανότητα για λογική σκέψη και αξιολόγηση.

Στα Αρχαία Κείμενα

Η έννοια της ἐπίκρισις, αν και όχι πάντα με την ακριβή αυτή λέξη, διαπνέει κείμενα που αφορούν την αξιολόγηση και την κρίση. Ακολουθούν δύο χαρακτηριστικά παραδείγματα από την κλασική γραμματεία.

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΕΠΙΚΡΙΣΙΣ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, 9th ed. with revised supplement. Oxford: Clarendon Press, 1996.
• Πλάτων — Πολιτεία.
• Αριστοτέλης — Πολιτικά.
• Διονύσιος ο Αλικαρνασσεύς — Περὶ Λυσίου κρίσις.
• Διονύσιος ο Αλικαρνασσεύς — Περὶ συνθέσεως ὀνομάτων.
• Πλούταρχος — Περὶ τοῦ μὴ δεῖν δανείζεσθαι.
• Bauer, W., Arndt, W. F., Gingrich, F. W., Danker, F. W. — A Greek-English Lexicon of the New Testament and Other Early Christian Literature, 3rd ed. Chicago: University of Chicago Press, 2000.