ΙΣΟΤΗΣ

Ορισμός

Η ἰσότης (θηλυκό ουσιαστικό, γενική ἰσότητος) είναι η κατάσταση του να είναι κανείς ίσος, η ισότητα. Προέρχεται από το επίθετο ἴσος, που σημαίνει «ίσο, όμοιο, δίκαιο». Στην κλασική ελληνική σκέψη, η έννοια της ισότητας δεν ήταν μονοσήμαντη, αλλά περιλάμβανε διάφορες αποχρώσεις, από την αριθμητική ισότητα μέχρι την αναλογική.

Στη φιλοσοφία, η ἰσότης αποτέλεσε κεντρικό θέμα. Ο Πλάτων, στην «Πολιτεία», διακρίνει μεταξύ της αριθμητικής ισότητας (το να δίνεις το ίδιο σε όλους) και της γεωμετρικής ή αναλογικής ισότητας (το να δίνεις σε κάθε έναν ανάλογα με την αξία ή την προσφορά του). Η δεύτερη θεωρείται ανώτερη και δικαιότερη, καθώς λαμβάνει υπόψη τις διαφορές μεταξύ των ατόμων.

Ο Αριστοτέλης, στα «Ηθικά Νικομάχεια» και τα «Πολιτικά», αναπτύσσει περαιτέρω την έννοια της ισότητας στο πλαίσιο της δικαιοσύνης. Διακρίνει την διανεμητική δικαιοσύνη (distributive justice), η οποία αφορά την δίκαιη κατανομή αγαθών και τιμών ανάλογα με την αξία, και την επανορθωτική δικαιοσύνη (corrective justice), η οποία αποκαθιστά την ισότητα σε περιπτώσεις αδικίας ή συναλλαγών. Και οι δύο μορφές δικαιοσύνης στοχεύουν στην αποκατάσταση ή διατήρηση μιας μορφής ισότητας.

Η ἰσότης δεν περιοριζόταν μόνο στη φιλοσοφία, αλλά είχε και σημαντικές πολιτικές προεκτάσεις, ειδικά στην αθηναϊκή δημοκρατία, όπου η ἰσονομία (ισότητα ενώπιον του νόμου) και η ἰσηγορία (ισότητα λόγου στην εκκλησία του δήμου) ήταν θεμελιώδεις αρχές. Η έννοια της ισότητας ήταν επομένως άρρηκτα συνδεδεμένη με την ιδέα της δικαιοσύνης και της ορθής διακυβέρνησης.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Αριθμητική ισότητα — Η κατάσταση όπου δύο ή περισσότερα πράγματα είναι ίδια σε ποσότητα, μέγεθος ή αριθμό.
2. Αναλογική ισότητα (γεωμετρική) — Η δίκαιη κατανομή ή μεταχείριση που βασίζεται στην αξία ή την αναλογία, όπως στον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη.
3. Ισονομία — Η ισότητα όλων των πολιτών ενώπιον του νόμου, θεμελιώδης αρχή της αθηναϊκής δημοκρατίας.
4. Ισηγορία — Η ισότητα του δικαιώματος του λόγου στην εκκλησία του δήμου ή σε άλλες συνελεύσεις.
5. Ισορροπία, σταθερότητα — Η κατάσταση όπου οι δυνάμεις είναι ίσες και αλληλοεξουδετερώνονται, οδηγώντας σε σταθερότητα.
6. Ομοιότητα, αντιστοιχία — Η ιδιότητα του να είναι κάτι όμοιο ή να αντιστοιχεί σε κάτι άλλο.
7. Δικαιοσύνη — Η εφαρμογή της αρχής της ισότητας στην κατανομή αγαθών ή στην αποκατάσταση αδικιών.

Οικογένεια Λέξεων

ἰσ- (αρχαιοελληνική ρίζα του ἴσος, σημαίνει «ίσο»)

Η ρίζα ἰσ- αποτελεί τη βάση για μια εκτεταμένη οικογένεια λέγων που περιστρέφονται γύρω από την έννοια της ισότητας, της ομοιότητας και της αναλογίας. Από αυτήν προέρχεται το θεμελιώδες επίθετο ἴσος, το οποίο δηλώνει την ταυτότητα σε μέγεθος, ποσότητα ή αξία. Η ρίζα αυτή, ανήκοντας στο αρχαιότερο στρώμα της ελληνικής γλώσσας, εκφράζει μια βαθιά αντίληψη της αρμονίας και της ισορροπίας, τόσο στον φυσικό όσο και στον κοινωνικό κόσμο. Κάθε μέλος της οικογένειας αναπτύσσει μια συγκεκριμένη πτυχή αυτής της βασικής σημασίας, είτε ως κατάσταση, είτε ως ενέργεια, είτε ως ιδιότητα.

Στα Αρχαία Κείμενα

Η ἰσότης, ως θεμελιώδης αρχή, απαντάται σε κείμενα που διαμορφώνουν την πολιτική και ηθική σκέψη.

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΙΣΟΤΗΣ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon. Oxford: Clarendon Press, 1940.
• Πλάτων — Πολιτεία, Νόμοι.
• Αριστοτέλης — Ηθικά Νικομάχεια, Πολιτικά.
• Θουκυδίδης — Ιστορία του Πελοποννησιακού Πολέμου (για ἰσονομία, ἰσηγορία).
• Jaeger, Werner — Paideia: The Ideals of Greek Culture. Oxford University Press, 1939-1944.
• Guthrie, W. K. C. — A History of Greek Philosophy. Cambridge University Press, 1962-1981.
• Ostwald, Martin — Nomos and the Beginnings of the Athenian Democracy. Oxford University Press, 1969.