ΚΑΤΟΡΘΩΣΙΣ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, η κατόρθωσις σημαίνει αρχικά «το να κάνεις κάτι ορθό, να διορθώνεις, να επιτυγχάνεις». Η λέξη προέρχεται από το ρήμα κατορθόω, το οποίο συντίθεται από την πρόθεση κατά- (που εδώ δηλώνει ολοκλήρωση ή κατεύθυνση προς τα κάτω/προς το τέλος) και το ὀρθόω («ευθύνω, διορθώνω»), παράγωγο του ὀρθός («ευθύς, ορθός»). Η αρχική της χρήση στην κλασική ελληνική λογοτεχνία, όπως στον Ξενοφώντα και τον Πλάτωνα, αναφέρεται συχνά στην επιτυχή έκβαση μιας προσπάθειας, στην επίτευξη ενός στόχου ή στην ορθή διαχείριση μιας κατάστασης.

Με την πάροδο του χρόνου, η σημασία της κατόρθωσης διευρύνθηκε και απέκτησε ισχυρές ηθικές και φιλοσοφικές διαστάσεις. Στη στωική φιλοσοφία, για παράδειγμα, η κατόρθωσις συνδέεται στενά με την έννοια της «κατορθωτικής πράξης» (κατόρθωμα), δηλαδή της πράξης που είναι σύμφωνη με τον ορθό λόγο και την αρετή. Δεν είναι απλώς η επίτευξη ενός αποτελέσματος, αλλά η επίτευξη του αποτελέσματος με τον σωστό τρόπο, με ηθική ακεραιότητα και σύνεση.

Στο πλαίσιο της χριστιανικής γραμματείας, ιδίως στους Πατέρες της Εκκλησίας, η κατόρθωσις αποκτά μια βαθύτερη θεολογική σημασία. Αναφέρεται στην πνευματική πρόοδο, στην επίτευξη της αρετής και της ηθικής τελειότητας, συχνά ως αποτέλεσμα της θείας χάριτος και της ανθρώπινης προσπάθειας. Είναι η «ορθή» πορεία προς τη σωτηρία και την ένωση με τον Θεό, η επιτυχής ολοκλήρωση του χριστιανικού αγώνα. Έτσι, η λέξη μετατοπίζεται από την κοσμική επιτυχία στην πνευματική ολοκλήρωση.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Ευθυγράμμιση, διόρθωση — Η αρχική, κυριολεκτική σημασία του να φέρνεις κάτι σε ορθή θέση ή να το διορθώνεις.
2. Επίτευξη, επιτυχία, ολοκλήρωση — Η επιτυχής έκβαση μιας προσπάθειας, η ολοκλήρωση ενός έργου με θετικό αποτέλεσμα. (Πλάτων, Ξενοφών).
3. Ορθή πράξη, ηθική ενέργεια — Στη φιλοσοφία, ειδικά στους Στωικούς, η πράξη που είναι σύμφωνη με τον ορθό λόγο και την αρετή.
4. Πνευματική πρόοδος, ηθική τελειότητα — Στη χριστιανική γραμματεία, η επίτευξη αρετών και ηθικής ολοκλήρωσης μέσω της πίστης και των έργων.
5. Ευημερία, καλή τύχη — Σε ορισμένα πλαίσια, η κατόρθωσις μπορεί να υποδηλώνει και την ευνοϊκή εξέλιξη των πραγμάτων, την ευτυχία.
6. Αποκατάσταση, επανόρθωση — Η επαναφορά σε μια σωστή ή αρχική κατάσταση, η διόρθωση ενός λάθους.

Οικογένεια Λέξεων

ὀρθ- (ρίζα του ὀρθός, σημαίνει «ευθύς, ορθός»)

Η ρίζα ὀρθ- είναι θεμελιώδης στην ελληνική γλώσσα, υποδηλώνοντας την ευθύτητα, την ορθότητα και την ακρίβεια, τόσο σε φυσικό όσο και σε ηθικό επίπεδο. Από αυτή τη ρίζα αναπτύσσεται μια πλούσια οικογένεια λέξεων που εκφράζουν την ιδέα του «σωστού» και του «ευθέος» σε διάφορες εκφάνσεις: από την απλή φυσική στάση μέχρι την ηθική συμπεριφορά και την πνευματική διδασκαλία. Η προσθήκη προθεμάτων όπως «κατά-», «διά-», «ἀν-» ή «ἐπαν-» εμπλουτίζει τη σημασία, προσδίδοντας έννοιες ολοκλήρωσης, διόρθωσης ή επαναφοράς στην ορθή κατάσταση. Η ρίζα ὀρθ- είναι μια αρχαιοελληνική ρίζα του αρχαιότερου στρώματος της γλώσσας.

Στα Αρχαία Κείμενα

Τρία σημαντικά χωρία αναδεικνύουν την εξέλιξη της σημασίας της κατόρθωσης, από την κοσμική επιτυχία στην πνευματική αρετή.

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΚΑΤΟΡΘΩΣΙΣ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, with a revised supplement. Clarendon Press, Oxford, 1996.
• Bauer, W., Arndt, W. F., Gingrich, F. W., Danker, F. W. — A Greek-English Lexicon of the New Testament and Other Early Christian Literature (BDAG). 3rd ed. University of Chicago Press, Chicago, 2000.
• Ξενοφών — Απομνημονεύματα. Επιμέλεια E. C. Marchant. Oxford University Press, Oxford, 1921.
• Πλάτων — Πολιτεία. Επιμέλεια John Burnet. Oxford University Press, Oxford, 1902.
• Μέγας Βασίλειος — Ομιλία περί Νηστείας. Εν: Patrologia Graeca, τόμος 31, επιμέλεια J.-P. Migne. Paris, 1857.
• Long, A. A., Sedley, D. N. — The Hellenistic Philosophers. Cambridge University Press, Cambridge, 1987.