ΜΕΤΟΧΗ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, η «μετοχή» (ἡ) σημαίνει αρχικά «το να έχει κανείς μερίδιο σε κάτι, συμμετοχή, κοινή χρήση». Προέρχεται από το ρήμα «μετέχω», το οποίο συντίθεται από την πρόθεση «μετά» (με, μαζί) και το ρήμα «ἔχω» (έχω, κρατώ). Η βασική της σημασία περιστρέφεται γύρω από την ιδέα της συνύπαρξης ή της συνδιαλλαγής με ένα αντικείμενο, μια ιδιότητα ή μια κατάσταση.

Στην κλασική φιλοσοφία, ιδίως στον Πλάτωνα, η μετοχή αποκτά κεντρικό ρόλο ως τεχνικός όρος για να περιγράψει τη σχέση μεταξύ των αισθητών πραγμάτων και των αιώνιων Ιδεών ή Ειδών. Τα επιμέρους αντικείμενα «μετέχουν» στην Ιδέα του Καλού, του Ωραίου ή του Δικαίου, αποκτώντας έτσι τις ιδιότητές τους. Αυτή η έννοια της μετοχής είναι θεμελιώδης για την κατανόηση της πλατωνικής μεταφυσικής.

Πέρα από τη φιλοσοφία, η μετοχή χρησιμοποιείται και σε άλλους τομείς. Στη γραμματική, ο Διονύσιος ο Θραξ την ορίζει ως «λέξις μετέχουσα ῥήματος καὶ ὀνόματος», δηλαδή μια λέξη που συμμετέχει στις ιδιότητες τόσο του ρήματος όσο και του ονόματος (ουσιαστικού/επιθέτου), εξ ου και ο όρος «μετοχή» για τη σημερινή μετοχή. Στην καθημερινή χρήση, μπορεί να αναφέρεται σε ένα μερίδιο, μια συνεισφορά ή μια συνεργασία, είτε σε υλικό είτε σε αφηρημένο επίπεδο.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Συμμετοχή, κοινή χρήση, μερίδιο — Η βασική έννοια της πράξης του να έχει κανείς ένα μερίδιο ή να συμμετέχει σε κάτι. Χρησιμοποιείται ευρέως στην κλασική ελληνική.
2. Φιλοσοφική «μετοχή» (Πλάτων) — Ο τεχνικός όρος στην πλατωνική φιλοσοφία που περιγράφει τη σχέση των αισθητών πραγμάτων με τις αιώνιες Ιδέες, όπου τα πρώτα «μετέχουν» στις δεύτερες.
3. Γραμματική μετοχή — Ο όρος για το μέρος του λόγου που συνδυάζει χαρακτηριστικά ρήματος και επιθέτου, όπως ορίστηκε από τους αρχαίους γραμματικούς.
4. Κοινωνία, συντροφικότητα — Η έννοια της πνευματικής ή κοινωνικής σύνδεσης και της κοινής εμπειρίας, συχνά σε θρησκευτικό πλαίσιο (π.χ. στην Καινή Διαθήκη, αν και με συγγενικές λέξεις).
5. Συνεισφορά, συμβολή — Η πράξη της προσφοράς ενός μέρους ή μιας συνεισφοράς σε ένα κοινό εγχείρημα ή σκοπό.
6. Μετοχή (χρηματιστηριακή) — Ένας τίτλος ιδιοκτησίας που αντιπροσωπεύει ένα μερίδιο σε μια εταιρεία, μια σύγχρονη χρήση που διατηρεί την αρχική έννοια του «μεριδίου».

Οικογένεια Λέξεων

σχ- / ἐχ- (ρίζα του ρήματος ἔχω, σημαίνει «κρατώ, κατέχω»)

Η ρίζα σχ- / ἐχ- αποτελεί τη βάση μιας εκτεταμένης οικογένειας λέξεων στην αρχαία ελληνική, όλες περιστρεφόμενες γύρω από την έννοια του «κρατώ», «κατέχω», «έχω». Από αυτή τη θεμελιώδη σημασία αναπτύσσονται ποικίλες αποχρώσεις, όπως η κατάσταση (ἕξις), η μορφή (σχῆμα), η συγκράτηση (συνοχή) ή η συμμετοχή (μετοχή). Η προσθήκη προθέσεων εμπλουτίζει περαιτέρω το σημασιολογικό πεδίο, δημιουργώντας σύνθετα που εκφράζουν διαφορετικές πτυχές της κατοχής ή της σχέσης. Η ρίζα αυτή είναι αρχαιοελληνική και ανήκει στο αρχαιότερο στρώμα της γλώσσας.

Στα Αρχαία Κείμενα

Τρία χαρακτηριστικά χωρία αναδεικνύουν την ποικιλομορφία της χρήσης της «μετοχής» στην αρχαία γραμματεία.

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΜΕΤΟΧΗ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, with a revised supplement. Clarendon Press, Oxford, 1996.
• Πλάτων — Σοφιστής. Εκδόσεις Oxford Classical Texts.
• Διονύσιος ο Θραξ — Τέχνη Γραμματική. Επιμέλεια G. Uhlig, Teubner, Leipzig, 1883.
• Ψευδο-Διονύσιος ο Αρεοπαγίτης — Περὶ θείων ὀνομάτων. Patrologia Graeca Vol. 3, Migne, Paris, 1857.
• Bauer, W., Arndt, W. F., Gingrich, F. W., Danker, F. W. — A Greek-English Lexicon of the New Testament and Other Early Christian Literature (BDAG). University of Chicago Press, 2000.
• Αριστοτέλης — Ηθικά Νικομάχεια. Εκδόσεις Oxford Classical Texts.