ΜΕΤΡΙΩΣΙΣ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, η μετρίωσις σημαίνει «μετριοπάθεια, μετριασμός, άμβλυνση». Είναι η ενέργεια του μετριάζειν, δηλαδή του να θέτει κανείς όρια ή να διατηρεί την ενδεδειγμένη αναλογία. Η λέξη αυτή, αν και δεν είναι τόσο συχνή όσο το «μέτρον» ή το «μεσότης», συμπυκνώνει την ουσία της μετρημένης και ισορροπημένης στάσης ζωής, η οποία ήταν κεντρική στην αρχαιοελληνική σκέψη.

Στον πυρήνα της, η μετρίωσις αναφέρεται στην ηθική αρετή της αποφυγής των υπερβολών, τόσο στην πράξη όσο και στο συναίσθημα. Για τους αρχαίους Έλληνες φιλοσόφους, ιδίως τον Αριστοτέλη, η αρετή βρισκόταν στη «μεσότητα», δηλαδή στο μέσον μεταξύ δύο ακραίων κακιών, της υπερβολής και της έλλειψης. Η μετρίωσις, λοιπόν, δεν είναι απλώς μια ποσοτική ρύθμιση, αλλά μια ποιοτική επιλογή που οδηγεί στην αρμονία και την ευδαιμονία.

Πέρα από την ηθική της διάσταση, η μετρίωσις μπορεί να αναφέρεται και στην πράξη του μετριασμού ή της άμβλυνσης ενός δυσάρεστου φαινομένου, όπως ο πόνος, η οργή ή η τιμωρία. Σε αυτή την περίπτωση, υποδηλώνει την ελάττωση της έντασης ή της σφοδρότητας. Η έννοια αυτή είναι ευέλικτη και εφαρμόζεται σε διάφορα πλαίσια, από την προσωπική συμπεριφορά μέχρι τη διαχείριση κοινωνικών ή φυσικών καταστάσεων.

Εν τέλει, η μετρίωσις αποτελεί μια σύνθετη έννοια που αγκαλιάζει την ιδέα του ορίου, της αναλογίας, της ισορροπίας και της φρόνησης. Είναι η συνειδητή προσπάθεια να ζει κανείς σύμφωνα με το «μέτρον», αποφεύγοντας τόσο την ύβρη όσο και την αμέλεια, και επιδιώκοντας την αρμονική συνύπαρξη με τον εαυτό του και τον κόσμο.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Ηθική αρετή: Μετριοπάθεια, σωφροσύνη — Η ιδιότητα ή η κατάσταση του να διατηρεί κανείς το μέτρο σε όλες τις πτυχές της ζωής, αποφεύγοντας τις υπερβολές και τις ελλείψεις. Η χρυσή τομή.
2. Πράξη μετριασμού, άμβλυνση — Η ενέργεια της ελάττωσης της έντασης, της σφοδρότητας ή της έκτασης ενός φαινομένου, όπως ο πόνος, η οργή ή η τιμωρία. (Πλάτων, Νόμοι 735a)
3. Κατάσταση ισορροπίας, αναλογίας — Η αρμονική διάταξη ή η σωστή σχέση μεταξύ των μερών ενός συνόλου, η συμμετρία. Η τήρηση του ενδεδειγμένου μέτρου.
4. Συμπεριφορά: Σεμνότητα, ταπεινοφροσύνη — Η μετρημένη και διακριτική συμπεριφορά, η αποφυγή της αλαζονείας και της επίδειξης. (Πλούταρχος, Περί αρετής και κακίας 441e)
5. Ποσοτική ρύθμιση, περιορισμός — Η θέσπιση ορίων ή η διατήρηση μιας ποσότητας εντός αποδεκτών ή λογικών πλαισίων. Η αποφυγή της υπερβολικής κατανάλωσης ή χρήσης.
6. Επιείκεια, χαλάρωση — Η πράξη της επίδειξης επιείκειας ή της χαλάρωσης των αυστηρών κανόνων ή απαιτήσεων. (Διονύσιος Αλικαρνασσεύς, Ρωμαϊκή Αρχαιολογία 2.27)

Οικογένεια Λέξεων

μετ- (ρίζα του ρήματος μετρέω και του ουσιαστικού μέτρον, σημαίνει «μετρώ, υπολογίζω»)

Η ρίζα μετ- είναι θεμελιώδης στην ελληνική γλώσσα, εκφράζοντας την ιδέα της μέτρησης, της σύγκρισης και της θέσης ορίων. Από αυτήν προκύπτουν λέξεις που αφορούν τόσο την ποσοτική εκτίμηση όσο και την ποιοτική ρύθμιση, οδηγώντας σε έννοιες όπως η αναλογία, η αρμονία και, κυρίως, η μετριοπάθεια. Η ρίζα αυτή υπογραμμίζει την ελληνική έμφαση στην τάξη και την αποφυγή της ύβρεως, δηλαδή της υπέρβασης των ορίων.

Στα Αρχαία Κείμενα

Η αξία του μέτρου και της μετριοπάθειας έχει τονιστεί από πολλούς αρχαίους συγγραφείς:

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΜΕΤΡΙΩΣΙΣ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, 9th ed. with revised supplement. Oxford: Clarendon Press, 1996.
• Αριστοτέλης — Ηθικά Νικομάχεια. Μετάφραση Δ. Λυκιαρδόπουλος. Αθήνα: Κάκτος, 1994.
• Πλάτων — Πολιτεία. Μετάφραση Ι. Συκουτρής. Αθήνα: Εστία, 1999.
• Πλάτων — Νόμοι. Μετάφραση Β. Κάλφας. Αθήνα: Πόλις, 2010.
• Ξενοφών — Κύρου Παιδεία. Μετάφραση Α. Σκιαδάς. Αθήνα: Κάκτος, 1996.
• Θουκυδίδης — Ιστορίαι. Μετάφραση Α. Γεωργοπαπαδάκος. Αθήνα: Κάκτος, 1993.
• Πλούταρχος — Ηθικά. Μετάφραση Θ. Παπαθανασόπουλος. Αθήνα: Κάκτος, 2005.