ΜΙΜΗΣΙΣ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, η μίμησις (από το ρήμα μιμέομαι) σημαίνει αρχικά «μίμηση, απομίμηση, αναπαράσταση». Η έννοια αυτή, αν και απλή στην αρχική της μορφή, απέκτησε τεράστια φιλοσοφική βαρύτητα στην κλασική Ελλάδα, ιδιαίτερα στα έργα του Πλάτωνα και του Αριστοτέλη.

Στον Πλάτωνα, η μίμησις συνδέεται στενά με τη θεωρία των Ιδεών. Ο κόσμος των αισθητών είναι μια μίμηση του κόσμου των αιώνιων και αμετάβλητων Ιδεών. Η τέχνη, ως μίμηση του αισθητού κόσμου, είναι «μίμησις μιμήσεως», δηλαδή μια απομίμηση μιας απομίμησης, και ως εκ τούτου απέχει δύο βαθμίδες από την αλήθεια. Για τον Πλάτωνα, η μίμησις στην τέχνη μπορεί να είναι παραπλανητική και να απομακρύνει τον άνθρωπο από την αλήθεια, αν και αναγνωρίζει τη χρησιμότητα της μίμησης για παιδαγωγικούς σκοπούς (π.χ. μίμηση ενάρετων χαρακτήρων).

Ο Αριστοτέλης, αντίθετα, αναθεώρησε τη σημασία της μίμησης, αναδεικνύοντάς την σε θεμελιώδη ανθρώπινη λειτουργία και πηγή μάθησης και ευχαρίστησης. Στην «Ποιητική» του, υποστηρίζει ότι η μίμησις είναι έμφυτη στον άνθρωπο και διακρίνει τον άνθρωπο από τα ζώα. Μέσω της μίμησης, ο άνθρωπος μαθαίνει και απολαμβάνει την αναγνώριση και την κατανόηση. Η τέχνη, και ειδικότερα η τραγωδία, είναι μια μίμηση πράξεων και χαρακτήρων, η οποία δεν είναι απλή αντιγραφή, αλλά δημιουργική αναπαράσταση που αποκαλύπτει καθολικές αλήθειες και προκαλεί κάθαρση.

Έτσι, από μια αρχική περιγραφική έννοια, η μίμησις εξελίχθηκε σε κεντρικό άξονα της φιλοσοφίας της τέχνης και της γνώσης, με τους δύο μεγάλους φιλοσόφους να προσφέρουν διαφορετικές, αλλά εξίσου επιδραστικές, ερμηνείες της. Η σημασία της επεκτάθηκε σε τομείς όπως η ρητορική, η μουσική και η ηθική, υπογραμμίζοντας την καθολικότητα της ανθρώπινης τάσης να αναπαράγει και να ερμηνεύει τον κόσμο.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Απλή απομίμηση, αντιγραφή — Η βασική, κυριολεκτική σημασία της πράξης του να μιμείται κανείς κάτι ή κάποιον.
2. Αναπαράσταση στην τέχνη (Πλάτων) — Η τέχνη ως απομίμηση του αισθητού κόσμου, η οποία απέχει από την αλήθεια (π.χ. «Πολιτεία»).
3. Δημιουργική αναπαράσταση (Αριστοτέλης) — Η τέχνη ως μίμηση πράξεων και χαρακτήρων που αποκαλύπτει καθολικές αλήθειες και προκαλεί κάθαρση (π.χ. «Ποιητική»).
4. Παιδαγωγική μίμηση — Η μίμηση ως μέσο μάθησης και διαμόρφωσης χαρακτήρα, ιδίως η μίμηση ενάρετων προτύπων.
5. Μίμηση ήχων ή κινήσεων — Η αναπαραγωγή φυσικών ήχων, φωνών ή σωματικών κινήσεων.
6. Μίμηση τρόπου ζωής ή συμπεριφοράς — Η υιοθέτηση των συνηθειών ή του ήθους κάποιου άλλου.
7. Μίμηση στη ρητορική — Η μίμηση του ύφους ή της τεχνικής ενός άλλου ρήτορα ή συγγραφέα.

Οικογένεια Λέξεων

μιμ- (ρίζα του ρήματος μιμέομαι, σημαίνει «απομιμούμαι, αναπαριστώ»)

Η ρίζα μιμ- αποτελεί τον πυρήνα μιας σημαντικής οικογένειας λέξεων στην αρχαία ελληνική, όλες περιστρεφόμενες γύρω από την έννοια της αναπαράστασης, της ομοίωσης και της απομίμησης. Η ρίζα αυτή, αρχαιοελληνικής προέλευσης, εκφράζει την έμφυτη ανθρώπινη τάση να αναπαράγει, είτε πρόκειται για ήχους, κινήσεις, συμπεριφορές, είτε για καλλιτεχνικές δημιουργίες. Από το ρήμα μιμέομαι, που δηλώνει την ενέργεια, παράγονται ουσιαστικά που περιγράφουν το αποτέλεσμα της μίμησης, επίθετα που χαρακτηρίζουν αυτόν που μιμείται ή αυτό που είναι μιμητικό, και σύνθετες λέξεις που εμπλουτίζουν το σημασιολογικό πεδίο.

Στα Αρχαία Κείμενα

Δύο από τα πιο σημαντικά χωρία που καθόρισαν τη φιλοσοφική πορεία της μίμησης προέρχονται από τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη.

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΜΙΜΗΣΙΣ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon. Clarendon Press, 9th ed., 1940.
• Πλάτων — Πολιτεία. Εκδόσεις Κάκτος, Αθήνα.
• Αριστοτέλης — Ποιητική. Εκδόσεις Κάκτος, Αθήνα.
• Else, G. F. — Aristotle's Poetics: The Argument. Harvard University Press, 1957.
• Hall, E. — The Theatrical Cast of Athens: Interactions between Ancient Greek Drama and Society. Oxford University Press, 2006.
• Ferrari, G. R. F. — Plato and the Poets. Princeton University Press, 2005.
• Golden, L. — Aristotle on Tragic and Comic Mimesis. Scholars Press, 1992.