ΠΑΡΟΜΟΙΩΣΙΣ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, η παρομοίωσις (παρά + ὅμοιος) είναι η «σύγκριση, παρομοίωση, ομοίωση». Πρόκειται για ένα θεμελιώδες ρητορικό σχήμα, στενά συνδεδεμένο με τη μεταφορά, αλλά διακρινόμενο από αυτήν καθώς εκφράζει την ομοιότητα ρητά, χρησιμοποιώντας συνήθως λέξεις όπως «ὡς», «ὥσπερ», «καθάπερ», «οἷον». Η παρομοίωσις δεν ταυτίζει δύο πράγματα, αλλά αναδεικνύει την κοινή τους ιδιότητα ή σχέση, διατηρώντας την ανεξαρτησία τους.

Στην κλασική ελληνική γραμματεία, η παρομοίωσις αποτελεί βασικό εργαλείο τόσο στην ποίηση (ιδίως στον Όμηρο) όσο και στην πεζογραφία και τη φιλοσοφία. Ο Αριστοτέλης, στα «Ρητορικά» του, την εξετάζει διεξοδικά ως μέσο πειθούς και διαύγειας, τονίζοντας τη λειτουργία της να καθιστά τα πράγματα «πρόχειρα» και «ἐνεργά» για τον ακροατή. Η αποτελεσματικότητά της έγκειται στην ικανότητά της να μεταφέρει αφηρημένες έννοιες σε οικείες εικόνες, καθιστώντας τον λόγο πιο ζωντανό και πειστικό.

Πέρα από τη ρητορική, η παρομοίωσις έχει και φιλοσοφικές προεκτάσεις. Στον Πλάτωνα, οι παρομοιώσεις και οι αλληγορίες (όπως η «παρομοίωσις του σπηλαίου» στην «Πολιτεία») δεν είναι απλώς διακοσμητικά στοιχεία, αλλά αναπόσπαστα μέρη της διαλεκτικής μεθόδου, που οδηγούν στην κατανόηση των Ιδεών. Η ομοίωση εδώ δεν είναι απλώς στυλιστική, αλλά γνωσιολογική, καθώς υποδεικνύει την αναλογία μεταξύ του αισθητού και του νοητού κόσμου.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Ρητορικό σχήμα — Η ρητή σύγκριση δύο διαφορετικών πραγμάτων με βάση κάποια κοινή ιδιότητα, χρησιμοποιώντας λέξεις όπως «ὡς», «ὥσπερ».
2. Ποιητικό μέσο — Η χρήση ζωντανών συγκρίσεων στην ποίηση για την ενίσχυση της περιγραφής και της συναισθηματικής επίδρασης (π.χ. στον Όμηρο).
3. Φιλοσοφική αναλογία — Η χρήση παραδειγμάτων ή αλληγοριών για την επεξήγηση αφηρημένων εννοιών, όπως οι πλατωνικές παρομοιώσεις.
4. Γενική ομοίωση, ομοιότητα — Η ιδιότητα του να είναι κάτι παρόμοιο με κάτι άλλο.
5. Εξομοίωση, μίμηση — Η πράξη του να καθιστά κανείς κάτι όμοιο με κάτι άλλο, ή να μιμείται.
6. Σύγκριση — Η πράξη της αντιπαραβολής δύο ή περισσότερων στοιχείων για να βρεθούν οι ομοιότητες και οι διαφορές τους.

Οικογένεια Λέξεων

ὁμοι- (ρίζα του επιθέτου ὅμοιος, σημαίνει «όμοιος, παρόμοιος»)

Η ρίζα «ὁμοι-» είναι θεμελιώδης στην αρχαία ελληνική για την έκφραση της ομοιότητας, της αναλογίας και της εξομοίωσης. Από αυτήν προέρχεται μια πλούσια οικογένεια λέξεων που περιγράφουν τόσο την κατάσταση του να είναι κάτι όμοιο, όσο και την πράξη του να καθιστά κανείς κάτι όμοιο ή να το συγκρίνει. Η ρίζα αυτή, αν και αρχαιοελληνική, δεν έχει άμεσες ινδοευρωπαϊκές αντιστοιχίες που να μπορούν να τεκμηριωθούν με βεβαιότητα εντός των αυστηρών κανόνων της ελληνικής γλωσσολογίας, και θεωρείται ότι ανήκει στο αρχαιότερο στρώμα της γλώσσας. Κάθε μέλος της οικογένειας αναπτύσσει μια διαφορετική πτυχή της κεντρικής έννοιας της ομοιότητας.

Στα Αρχαία Κείμενα

Η παρομοίωσις είναι ένα σχήμα που διατρέχει όλη την αρχαία ελληνική γραμματεία, από την επική ποίηση μέχρι τη φιλοσοφία και τη ρητορική.

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΠΑΡΟΜΟΙΩΣΙΣ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon. Oxford: Clarendon Press, 1940.
• Ἀριστοτέλης — Ρητορική. Επιμέλεια W. D. Ross. Oxford: Clarendon Press, 1959.
• Πλάτων — Πολιτεία. Επιμέλεια J. Burnet. Oxford: Clarendon Press, 1902.
• Όμηρος — Ιλιάς. Επιμέλεια D. B. Monro και T. W. Allen. Oxford: Clarendon Press, 1920.
• Kennedy, George A. — A New History of Classical Rhetoric. Princeton: Princeton University Press, 1994.
• Smyth, Herbert Weir — Greek Grammar. Cambridge, MA: Harvard University Press, 1920.