ΠΟΙΗΜΑ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, το ποίημα (ποίημα, τό) είναι πρωτίστως «κάτι φτιαγμένο, ένα έργο, ένα δημιούργημα». Η σημασία του εκτείνεται από ένα χειροποίητο αντικείμενο ή ένα κατασκεύασμα, μέχρι ένα έργο τέχνης ή μια λογοτεχνική σύνθεση. Η λέξη προέρχεται από το ρήμα ποιέω, που σημαίνει «κάνω, δημιουργώ, παράγω», και έτσι το ποίημα είναι η ενέργεια ή το αποτέλεσμα αυτής της πράξης.

Στην κλασική φιλοσοφία, ειδικά στον Πλάτωνα, το ποίημα μπορεί να αναφέρεται σε οτιδήποτε δημιουργείται, είτε από ανθρώπους είτε από θεούς. Για παράδειγμα, ο κόσμος μπορεί να θεωρηθεί ένα «ποίημα» του Δημιουργού. Στον Αριστοτέλη, η σημασία του περιορίζεται περισσότερο στην καλλιτεχνική δημιουργία, και κυρίως στην «ποιητική» τέχνη, δηλαδή τη σύνθεση λογοτεχνικών έργων, όπως η επική ποίηση ή το δράμα.

Η εξέλιξη της λέξης αντικατοπτρίζει την ανάπτυξη της ελληνικής σκέψης περί δημιουργίας και τέχνης. Από την αρχική, ευρεία έννοια του «οτιδήποτε φτιαγμένου», το ποίημα απέκτησε μια πιο εξειδικευμένη σημασία στον τομέα της λογοτεχνίας, καθιστώντας το συνώνυμο του «ποιητικού έργου» ή του «ποιήματος» με τη σύγχρονη έννοια. Ωστόσο, η αρχική του ευρύτητα δεν χάθηκε ποτέ εντελώς, διατηρώντας την έννοια του «δημιουργήματος» σε διάφορα πλαίσια.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Κάτι φτιαγμένο, κατασκεύασμα, έργο — Η αρχική και ευρύτερη σημασία, αναφερόμενη σε οτιδήποτε έχει παραχθεί ή κατασκευαστεί, είτε από άνθρωπο είτε από θεό. Π.χ. «τὰ ποιήματα τῶν χειρῶν» (τα έργα των χεριών).
2. Δημιούργημα, προϊόν — Το αποτέλεσμα μιας ενέργειας ή μιας διαδικασίας παραγωγής. Μπορεί να αναφέρεται σε φυσικά ή τεχνητά προϊόντα.
3. Ποίημα, ποιητική σύνθεση — Η πιο εξειδικευμένη σημασία, ειδικά από την κλασική εποχή και μετά, που αναφέρεται σε ένα λογοτεχνικό έργο, συνήθως σε στίχους.
4. Έργο τέχνης — Γενικότερη αναφορά σε οποιαδήποτε καλλιτεχνική δημιουργία, πέραν της λογοτεχνίας, όπως ένα γλυπτό ή μια ζωγραφιά.
5. Θεία δημιουργία, έργο του Θεού — Σε φιλοσοφικά και θεολογικά κείμενα, ο κόσμος ή τα δημιουργήματα του Θεού αναφέρονται ως ποιήματα. Π.χ. Ρωμαίους 1:20.
6. Πράξη, ενέργεια (σπάνια) — Σε ορισμένα πλαίσια, μπορεί να υποδηλώνει το αποτέλεσμα μιας πράξης, αν και για αυτή τη σημασία χρησιμοποιείται συχνότερα το «πρᾶγμα».

Οικογένεια Λέξεων

ποι- (ρίζα του ποιέω, σημαίνει «κάνω, δημιουργώ»)

Η ρίζα ποι- αποτελεί τον πυρήνα μιας εκτεταμένης οικογένειας λέξεων που περιστρέφονται γύρω από την έννοια της «δημιουργίας», της «κατασκευής» και της «πράξης». Από την απλή ενέργεια του «κάνω» (ποιέω), η ρίζα αυτή γεννά έννοιες που αφορούν τον δημιουργό (ποιητής), την πράξη της δημιουργίας (ποίησις), το αποτέλεσμα της δημιουργίας (ποίημα), καθώς και τις ιδιότητες που σχετίζονται με αυτή (ποιητικός). Η ευρύτητα της σημασίας της ρίζας επέτρεψε την εφαρμογή της τόσο σε καθημερινές χειροτεχνικές εργασίες όσο και σε υψηλές φιλοσοφικές και καλλιτεχνικές δημιουργίες.

Στα Αρχαία Κείμενα

Τρία σημαντικά χωρία που αναδεικνύουν τις διάφορες πτυχές της λέξης «ποίημα»:

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΠΟΙΗΜΑ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, 9th ed. with revised supplement (Clarendon Press, Oxford, 1996).
• Plato — Republic, Timaeus (Loeb Classical Library).
• Aristotle — Poetics (Loeb Classical Library).
• Bauer, W., Arndt, W. F., Gingrich, F. W., Danker, F. W. — A Greek-English Lexicon of the New Testament and Other Early Christian Literature (University of Chicago Press, 2000).
• New Testament — Novum Testamentum Graece (Nestle-Aland 28th ed.).
• Chantraine, P. — Dictionnaire étymologique de la langue grecque: histoire des mots (Klincksieck, Paris, 1968-1980).
• Frisk, H. — Griechisches etymologisches Wörterbuch (Carl Winter, Heidelberg, 1960-1972).