ΣΧΕΣΙΣ

Ορισμός

Η λέξη «σχέσις» (σχέσις, ἡ) προέρχεται από το ρήμα ἔχω («κρατώ, έχω, κατέχω») και αρχικά περιέγραφε την πράξη του κρατήματος ή της κατοχής. Ωστόσο, η σημασιολογική της εξέλιξη την οδήγησε να γίνει ένας από τους πιο κεντρικούς όρους της αρχαίας ελληνικής φιλοσοφίας, ιδιαίτερα στην Αριστοτελική σκέψη. Δεν αναφέρεται απλώς σε μια απλή ιδιοκτησία, αλλά σε μια δυναμική κατάσταση ή μια αμοιβαία εξάρτηση.

Στην κλασική περίοδο, η σχέσις απέκτησε ποικίλες αποχρώσεις. Μπορούσε να δηλώνει τη «διάθεση» ή την «κατάσταση» ενός πράγματος ή προσώπου, όπως η «σχέσις ψυχῆς» για την κατάσταση της ψυχής. Επίσης, χρησιμοποιήθηκε για να περιγράψει την «αναφορά» ή τη «σύνδεση» μεταξύ δύο ή περισσότερων οντοτήτων, θέτοντας τις βάσεις για την κατανόηση των αλληλεπιδράσεων στον φυσικό και κοινωνικό κόσμο.

Η κορύφωση της φιλοσοφικής της σημασίας έρχεται με τον Αριστοτέλη, ο οποίος την καθιέρωσε ως μία από τις δέκα κατηγορίες του όντος (τὰ δέκα γένη τῶν ὄντων). Ως κατηγορία, η σχέσις περιγράφει την ιδιότητα ενός πράγματος να βρίσκεται σε σχέση με κάτι άλλο, όπως «το διπλάσιο προς το ήμισυ» ή «το δεξί προς το αριστερό». Αυτή η συστηματική ανάλυση ανέδειξε τη σχέση ως θεμελιώδη διάσταση της πραγματικότητας, απαραίτητη για την πλήρη κατανόηση των όντων.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Κράτημα, κατοχή, συγκράτηση — Η αρχική, κυριολεκτική σημασία, που αναφέρεται στην πράξη του κρατήματος ή της διατήρησης κάτι.
2. Κατάσταση, διάθεση, ιδιότητα — Η κατάσταση στην οποία βρίσκεται κάτι ή κάποιος, η ψυχική ή σωματική διάθεση. Π.χ. «σχέσις ψυχῆς».
3. Αναφορά, σύνδεση, σχέση — Η αλληλεπίδραση ή η σύνδεση μεταξύ δύο ή περισσότερων πραγμάτων ή εννοιών.
4. Φιλοσοφική κατηγορία (Αριστοτέλης) — Μία από τις δέκα κατηγορίες του όντος, που περιγράφει την ιδιότητα ενός πράγματος να βρίσκεται σε σχέση με ένα άλλο (π.χ. διπλάσιο, δεξί).
5. Γραμματική σχέση — Η σύνδεση μεταξύ λέξεων σε μια πρόταση, όπως η σχέση υποκειμένου-ρήματος.
6. Συνήθεια, έξη — Μια διαρκής κατάσταση ή συμπεριφορά που έχει αποκτηθεί (πιο συχνά ως ἕξις, αλλά η σχέσις μπορεί να υποδηλώνει την αρχική κατάσταση).
7. Αναλογία, αναφορά (μαθηματικά) — Η σχέση μεταξύ ποσοτήτων, όπως σε κλάσματα ή αναλογίες.

Οικογένεια Λέξεων

σχ- / σεχ- (ρίζα του ἔχω, σημαίνει «κρατώ, έχω»)

Η ρίζα σχ- (από το αρχαίο *segh-/*sgh-) αποτελεί τη βάση μιας εκτεταμένης οικογένειας λέξεων στην αρχαία ελληνική, όλες περιστρεφόμενες γύρω από την κεντρική ιδέα του «κρατώ», «έχω» ή «κατέχω». Αυτή η θεμελιώδης έννοια επεκτείνεται από την απλή φυσική κατοχή σε πιο αφηρημένες καταστάσεις όπως η διάθεση, η συνήθεια, η αναφορά και η σχέση. Η παραγωγικότητα της ρίζας μαρτυρά τη σημασία της για την περιγραφή τόσο του υλικού όσο και του πνευματικού κόσμου, διαμορφώνοντας έννοιες κρίσιμες για τη φιλοσοφία και την καθημερινή ζωή.

Στα Αρχαία Κείμενα

Η φιλοσοφική σημασία της «σχέσεως» αναδεικνύεται σε κείμενα όπως του Αριστοτέλη και του Πλάτωνα.

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΣΧΕΣΙΣ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon. Clarendon Press, Oxford, 1940.
• Αριστοτέλης — Κατηγορίαι. Εκδόσεις Πάπυρος, Αθήνα.
• Αριστοτέλης — Μετά τα Φυσικά. Εκδόσεις Κάκτος, Αθήνα.
• Πλάτων — Λύσις. Εκδόσεις Κάκτος, Αθήνα.
• Chantraine, P. — Dictionnaire étymologique de la langue grecque. Klincksieck, Paris, 1968-1980.
• Bauer, W., Arndt, W. F., Gingrich, F. W., Danker, F. W. — A Greek-English Lexicon of the New Testament and Other Early Christian Literature. University of Chicago Press, Chicago, 2000.
• Kirk, G. S., Raven, J. E., Schofield, M. — The Presocratic Philosophers. Cambridge University Press, Cambridge, 1983.