ΣΥΝΘΗΚΗ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, η ἀρχική σημασία της συνθήκης είναι «συμφωνία, σύμβαση, συνθήκη» (agreement, compact, treaty). Προέρχεται από το ρήμα συντίθημι, που σημαίνει «θέτω μαζί, συνθέτω, συμφωνώ». Αυτή η θεμελιώδης έννοια της συνένωσης στοιχείων ή βουλήσεων αποτελεί τον πυρήνα της λέξης, καθιστώντας την κεντρική για κάθε μορφή οργανωμένης κοινωνικής και πολιτικής ζωής.

Στην κλασική ελληνική γραμματεία, η συνθήκη χρησιμοποιείται ευρέως για να περιγράψει επίσημες συμφωνίες μεταξύ πόλεων-κρατών, όπως ειρηνευτικές συνθήκες ή συμμαχίες, όπως μαρτυρείται εκτενώς στον Θουκυδίδη και τον Ξενοφώντα. Δεν περιορίζεται όμως μόνο στις διεθνείς σχέσεις, αλλά επεκτείνεται και σε ιδιωτικές συμφωνίες, όρους και προϋποθέσεις, καθώς και σε γενικότερες συμβάσεις που διέπουν την ανθρώπινη συμπεριφορά και τις σχέσεις.

Η φιλοσοφική διάσταση της συνθήκης αναδεικνύεται ιδιαίτερα στον Πλάτωνα, όπου η έννοια της κοινωνικής σύμβασης (social contract) διαφαίνεται σε διαλόγους όπως ο «Κρίτων», υποδηλώνοντας ότι οι νόμοι και η πολιτεία βασίζονται σε μια σιωπηρή ή ρητή συμφωνία μεταξύ των πολιτών. Στην Κοινή Ελληνική, και ειδικότερα στη μετάφραση των Εβδομήκοντα, η συνθήκη χρησιμοποιείται για να αποδώσει την εβραϊκή λέξη בְּרִית (berit), δηλαδή τη «διαθήκη» ή «συμμαχία» μεταξύ του Θεού και του λαού Του, προσδίδοντας της μια βαθιά θεολογική σημασία.

Η σημασία της λέξης εξελίσσεται, διατηρώντας πάντα τον πυρήνα της συμφωνίας και της δέσμευσης. Από την απλή συμφωνία μέχρι την επίσημη διεθνή συνθήκη και τη θεϊκή διαθήκη, η συνθήκη παραμένει ένας ακρογωνιαίος λίθος της ελληνικής σκέψης και του πολιτισμού, αναδεικνύοντας την ανθρώπινη ανάγκη για τάξη, συνεργασία και αμοιβαία κατανόηση.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Συμφωνία, Σύμβαση, Συμμαχία — Η πρωταρχική και ευρύτερη σημασία, που αναφέρεται σε κάθε είδους συμφωνία μεταξύ δύο ή περισσοτέρων μερών, είτε ιδιωτική είτε δημόσια. Χρησιμοποιείται συχνά για διεθνείς συνθήκες ειρήνης ή συμμαχίας.
2. Όρος, Προϋπόθεση, Ρήτρα — Οι συγκεκριμένοι όροι ή οι προϋποθέσεις που καθορίζονται σε μια συμφωνία ή ένα συμβόλαιο. Αυτό που έχει «τεθεί μαζί» ως μέρος μιας συμφωνίας.
3. Συνθήκη Ειρήνης ή Συμμαχίας — Επίσημη πολιτική συμφωνία μεταξύ πόλεων-κρατών ή εθνών, όπως καταγράφεται από ιστορικούς όπως ο Θουκυδίδης και ο Ξενοφών.
4. Κοινωνική Σύμβαση — Φιλοσοφική έννοια, ιδιαίτερα στον Πλάτωνα, που υποδηλώνει την αμοιβαία συμφωνία μεταξύ των πολιτών ως βάση για τους νόμους και την πολιτική οργάνωση.
5. Διαθήκη, Κληρονομιά (στην Κοινή Ελληνική) — Στη μετάφραση των Εβδομήκοντα και στην Καινή Διαθήκη, χρησιμοποιείται συχνά ως απόδοση του εβραϊκού «berit» (διαθήκη, covenant), αναφερόμενη στη συμφωνία του Θεού με τον άνθρωπο.
6. Συνθήκη (ως κατάσταση) — Μια κατάσταση ή συνθήκη που έχει καθοριστεί ή συμφωνηθεί, π.χ., «υπό αυτές τις συνθήκες».

Οικογένεια Λέξεων

συν- + τιθ- (ρίζα του τίθημι, σημαίνει «θέτω, τοποθετώ»)

Η ρίζα τιθ- (ή θη-) είναι θεμελιώδης στην ελληνική γλώσσα, εκφράζοντας την πράξη του «θέτειν», δηλαδή της τοποθέτησης, της ρύθμισης, της δημιουργίας. Σε συνδυασμό με το πρόθεμα σύν- («μαζί, από κοινού»), η ρίζα αυτή γεννά μια πλούσια οικογένεια λέξεων που περιστρέφονται γύρω από τις έννοιες της σύνθεσης, της συμφωνίας, της οργάνωσης και της θέσπισης. Κάθε μέλος της οικογένειας αναπτύσσει μια συγκεκριμένη πτυχή αυτής της θεμελιώδους ενέργειας, από την απλή τοποθέτηση έως τις πιο σύνθετες νομικές και φιλοσοφικές έννοιες.

Στα Αρχαία Κείμενα

Η σημασία της συνθήκης ως θεμελιώδους έννοιας για την οργάνωση της κοινωνίας και των σχέσεων αναδεικνύεται σε κλασικά κείμενα:

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΣΥΝΘΗΚΗ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, 9th ed. with revised supplement. Oxford: Clarendon Press, 1996.
• Thucydides — Historiae (History of the Peloponnesian War), ed. H. Stuart Jones. Oxford: Clarendon Press, 1900-1901.
• Plato — Opera, Vol. I, ed. John Burnet. Oxford: Clarendon Press, 1900.
• Xenophon — Anabasis, ed. E. C. Marchant. Oxford: Clarendon Press, 1904.
• Bauer, W., Arndt, W. F., Gingrich, F. W., Danker, F. W. — A Greek-English Lexicon of the New Testament and Other Early Christian Literature, 3rd ed. Chicago: University of Chicago Press, 2000.
• Lampe, G. W. H. — A Patristic Greek Lexicon. Oxford: Clarendon Press, 1961.