ΧΡΗΜΑ

Ορισμός

Κατά το Λεξικό Liddell-Scott-Jones, το χρῆμα (πληθ. χρήματα) είναι αρχικά «αυτό που χρησιμοποιεί κανείς, πράγμα, ζήτημα, υπόθεση». Η πρωταρχική του σημασία συνδέεται άμεσα με το ρήμα χράομαι («χρησιμοποιώ, χρειάζομαι»), υποδηλώνοντας οτιδήποτε είναι χρήσιμο ή απαραίτητο για την ανθρώπινη ζωή και δραστηριότητα. Αυτή η ευρεία έννοια περιλαμβάνει αντικείμενα, εργαλεία, αλλά και αφηρημένες καταστάσεις ή υποθέσεις.

Με την πάροδο του χρόνου, η σημασία του χρῆμα εξειδικεύτηκε, αναφερόμενη κυρίως σε «περιουσία, κτήματα, αγαθά» και, αργότερα, στο «χρήμα, πλούτο». Στην κλασική εποχή, ιδίως στον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη, το χρῆμα αποτελεί αντικείμενο φιλοσοφικής διερεύνησης σχετικά με την αξία, τη χρησιμότητα και τη φύση του πλούτου. Ο Αριστοτέλης, στα «Πολιτικά», διακρίνει την οἰκονομική (την τέχνη της διαχείρισης του οίκου) από τη χρηματιστική (την τέχνη της απόκτησης πλούτου, συχνά με την έννοια της συσσώρευσης χρήματος).

Στην ελληνιστική και ρωμαϊκή περίοδο, καθώς και στην Καινή Διαθήκη, το χρῆμα χρησιμοποιείται σχεδόν αποκλειστικά για το «νόμισμα» και τον «υλικό πλούτο», συχνά με ηθικές ή θεολογικές προεκτάσεις σχετικά με την προσκόλληση στα εγκόσμια αγαθά. Η λέξη διατηρεί έτσι μια δυναμική εξέλιξη, από την απλή έννοια του «πράγματος» στην πολυσύνθετη έννοια του «πλούτου» και της «αξίας» στην ανθρώπινη κοινωνία.

Οι Κύριες Σημασίες

1. Πράγμα, αντικείμενο, ζήτημα, υπόθεση — Η γενική και αρχική σημασία, οτιδήποτε υπάρχει ή συμβαίνει. Π.χ. «τὰ πάντα χρήματα» (όλα τα πράγματα).
2. Αυτό που χρησιμοποιείται, χρήσιμο πράγμα, εργαλείο — Οτιδήποτε εξυπηρετεί έναν σκοπό ή είναι ωφέλιμο. Π.χ. «χρήματα πρὸς τὸν βίον» (πράγματα χρήσιμα για τη ζωή).
3. Περιουσία, κτήματα, αγαθά, υπάρχοντα — Συλλογική έννοια για τα υλικά αγαθά που κατέχει κάποιος. Π.χ. «πολλὰ χρήματα ἔχειν» (να έχει κανείς πολλά αγαθά).
4. Χρήμα, πλούτος, πλουτοπαραγωγικά μέσα — Η πιο κοινή σημασία από την κλασική εποχή και μετά, ειδικά στον πληθυντικό (χρήματα). Π.χ. «τὰ χρήματα τῆς πόλεως» (τα χρήματα της πόλης).
5. Όφελος, κέρδος, πλεονέκτημα — Αυτό που αποκομίζεται ως αποτέλεσμα μιας ενέργειας ή συναλλαγής. Π.χ. «οὐδὲν χρῆμα ἐκ τούτου» (κανένα όφελος από αυτό).
6. Συναλλαγή, επιχείρηση, υπόθεση (στον πληθυντικό) — Οι υποθέσεις ή οι δραστηριότητες που αφορούν χρήματα ή περιουσία. Π.χ. «ἐν χρήμασι διατρίβειν» (να ασχολείται κανείς με οικονομικές υποθέσεις).
7. Αξία, χρησιμότητα (φιλοσοφική έννοια) — Σε φιλοσοφικά κείμενα, η εγγενής αξία ή η λειτουργική χρησιμότητα ενός πράγματος. Π.χ. «τὸ χρῆμα τῆς ἀρετῆς» (η αξία της αρετής).

Οικογένεια Λέξεων

χρα- (ρίζα του ρήματος χράομαι, σημαίνει «χρησιμοποιώ, χρειάζομαι»)

Η ρίζα χρα- αποτελεί τον πυρήνα μιας σημαντικής οικογένειας λέξεων στην αρχαία ελληνική, που εκφράζουν την έννοια της χρήσης, της ανάγκης, της χρησιμότητας και της συναλλαγής. Από την αρχική ιδέα του «χρησιμοποιώ» ή «χρειάζομαι», η ρίζα αυτή γεννά παράγωγα που περιγράφουν τόσο τα αντικείμενα της χρήσης (χρῆμα) όσο και την πράξη της χρήσης (χράομαι), την ποιότητα του να είναι κάτι χρήσιμο (χρηστός) ή την ανάγκη (χρεία). Κάθε μέλος της οικογένειας αναπτύσσει μια συγκεκριμένη πτυχή της θεμελιώδους αυτής σχέσης μεταξύ ανθρώπου και περιβάλλοντος, είτε υλικού είτε αφηρημένου.

Στα Αρχαία Κείμενα

Τρία χαρακτηριστικά χωρία που αναδεικνύουν την εξέλιξη της σημασίας του χρῆμα:

Οι 18 Μέθοδοι

Η εφαρμογή των 18 παραδοσιακών μεθόδων λεξαριθμικής ανάλυσης στη λέξη ΧΡΗΜΑ:

Πηγές & Βιβλιογραφία

• Liddell, H. G., Scott, R., Jones, H. S. — A Greek-English Lexicon, 9th ed. with revised supplement. Oxford: Clarendon Press, 1996.
• Πλάτων — Πολιτεία, Νόμοι.
• Αριστοτέλης — Πολιτικά, Ηθικά Νικομάχεια.
• Ηράκλειτος — Αποσπάσματα (Diels-Kranz).
• Ευαγγέλιο κατά Ματθαίον — Καινή Διαθήκη.
• Thucydides — History of the Peloponnesian War.
• Xenophon — Oeconomicus.